كه اين مفاهيم را ساخته و پرداخته ، و گرنه در مقابل يك وجود نامحدود ، اين مفاهيم ، به سرعت رنگ خود را مىبازند .
در اينجا علم خداوند به اسرار درون دلها ، مقدم بر علم به افعال برون ، ذكر شده ، اين به خاطر اهميت نيت و اراده است ، و نيز ممكن است به خاطر اين باشد كه افعال برون از نيات نهفته درون سرچشمه مىگيرد و علم به علت مقدم بر علم به معلوم است .
سپس مىافزايد : نه تنها خداوند ، اسرار درون و برون آنها را مىداند ، بلكه علم او بقدرى وسيع و گسترده است كه « هيچ موجودى در آسمان و زمين ، پنهان و مكتوم نيست مگر آنكه در كتاب آشكار ( علم پروردگار ) ثبت است » ( * ( وَما مِنْ غائِبَةٍ فِي السَّماءِ وَالأَرْضِ إِلَّا فِي كِتابٍ مُبِينٍ ) * ) ( 1 ) .
روشن است كه « غائبة » معنى وسيعى دارد كه هر آنچه را از حس ما پنهان است در بر مىگيرد ، اعم از اعمال مخفى بندگان ، و نيات باطنى آنها ، و نيز اسرارى كه در پهنه آسمان و زمين نهفته است ، و همچنين قيام رستاخيز و زمان نزول عذاب و مانند اينها ، و دليلى ندارد كه مانند بعضى از مفسران ، آن را به خصوص يكى از اين امور تفسير كنيم .
منظور از « * ( كِتابٍ مُبِينٍ ) * » ، لوح محفوظ ، همان صفحه علم بى پايان خدا است كه در ذيل آيه 59 سوره انعام از آن بحث كردهايم ( به جلد پنجم تفسير نمونه صفحه 271 مراجعه فرمائيد ) .
هامش
( 1 ) « غائبه » جنبه وصفى دارد و به عقيده گروهى ، تاء در آن براى تانيث نيست بلكه براى مبالغه است ، و اشاره به اشيايى است كه فوق العاده مستور و پنهان مىباشد ، ولى اين احتمال نيز وجود دارد كه « تاء » آن براى تانيث باشد و موصوف آن ، « اشياء » يا « خصلت » و مانند آن است كه محذوف گرديده است .