اين احتمال نيز وجود دارد كه منظور مجازات دردناك عمومى باشد ولى سرانجام به خاطر وجود پيامبر كه « رحمة للعالمين » بود از آنها دفع شد ، و آيه 33 سوره انفال شاهد بر آنست ( وَما كانَ اللَّه لِيُعَذِّبَهُمْ وَأَنْتَ فِيهِمْ ) .
تعبير به « عسى » ( شايد ) از زبان پيامبر است ، و حتى در كلام الهى نيز اين تعبير - بر خلاف آنچه بعضى پنداشتهاند - هيچ اشكالى ندارد ، چرا كه اشاره به وجود مقدمات و مقتضى چيزى است ، هر چند ممكن است اين مقدمات مقرون به مانع گردد و به نتيجه نهايى نرسد ( دقت كنيد ) .
سپس به بيان اين واقعيت مىپردازد كه اگر خداوند در مجازات شما عجله نمىكند ، به خاطر فضل و رحمتش بر شما است ، تا براى اصلاح خويش و جبران گذشته به قدر كافى مهلت داشته باشيد مىگويد : « پروردگار تو نسبت به همه مردم فضل و رحمت دارد ، ولى اكثر آنها شكرگزار نيستند » ( * ( وَإِنَّ رَبَّكَ لَذُو فَضْلٍ عَلَى النَّاسِ وَلَكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لا يَشْكُرُونَ ) * ) .
و اگر تصور مىكنند تاخير مجازات آنها به خاطر آنست كه خداوند از نيات سوء و انديشههاى زشتى كه در سر مىپرورانند بى خبر است ، اشتباه بزرگى است چرا كه « پروردگار تو آنچه را در سينه هاشان پنهان مىدارند و آنچه را آشكار مىكنند به خوبى مىداند » ( * ( وَإِنَّ رَبَّكَ لَيَعْلَمُ ما تُكِنُّ صُدُورُهُمْ وَما يُعْلِنُونَ ) * ) ( 1 ) .
او به همان اندازه از خفاياى درونشان آگاه است كه از اعمال برون ، و اصولا پنهان و آشكار و غيب و شهود براى او يكسان است ، اين علم محدود ما است
هامش
( 1 ) « تكن » از ماده « كن » ( بر وزن جن ) به چيزى گفته مىشود كه اشياء را در آن محفوظ و مستور مىدارند و منظور در اينجا ، رازها و انديشهها و توطئه هايى است كه كفار در دل پنهان مىداشتند .