و تمام قلب و روحش را در اختيار خدا قرار دهد ، همه چيز را از آن او بداند و حل هر مشكلى را به دست او ببيند ، و اين درك و ديد در حال اضطرار دست مىدهد .
درست است كه عالم ، عالم اسباب است ، و مؤمن نهايت تلاش و كوشش خود را در اين زمينه به كار مىگيرد ولى هرگز در جهان اسباب گم نمىشود ، همه را از بركت ذات پاك او مىبيند « ديده اى نافذ و سبب سوراخ كن دارد كه اسباب را از بيخ و بن بر مىكند » و در پشت حجاب اسباب ذات « مسبب الاسباب » را مىبيند و همه چيز را از او مىخواهد .
آرى اگر انسان به اين مرحله برسد مهمترين شرط اجابت دعا را فراهم ساخته است .
جالب اينكه در بعضى از روايات اين آيه تفسير به قيام حضرت مهدى - صلوات اللَّه و سلامه عليه - شده .
در روايتى از امام باقر مىخوانيم كه فرمود :
و اللَّه لكأني انظر الى القائم و قد اسند ظهره الى الحجر ثم ينشد اللَّه حقه . . . قال هو و اللَّه المضطر فى كتاب اللَّه فى قوله : * ( أَمَّنْ يُجِيبُ الْمُضْطَرَّ إِذا دَعاه وَيَكْشِفُ السُّوءَ وَيَجْعَلُكُمْ خُلَفاءَ الأَرْضِ ) * :
« به خدا سوگند گويا من مهدى ع را مىبينم كه پشت به حجر الاسود زده و خدا را به حق خود مىخواند . . . سپس فرمود : به خدا سوگند مضطر در كتاب اللَّه در آيه * ( أَمَّنْ يُجِيبُ الْمُضْطَرَّ ) * . . . او است » ( 1 ) .
در حديث ديگرى از امام صادق ع چنين آمده :
نزلت فى القائم من آل محمد عليهم السلام هو و اللَّه المضطر اذا صلى فى المقام ركعتين و دعا الى اللَّه عز و جل فاجابه و يكشف السوء و يجعله خليفة فى الارض :
هامش
( 1 ) تفسير « نور الثقلين » جلد 4 صفحه 94 .