بازگو كننده عقل تو است و نامه ات گوياترين چيزى است كه از تو سخن مىگويد ( 1 ) .
امام صادق ع مىفرمايد :
يستدل بكتاب الرجل على عقله ، و موضع بصيرته ، و برسوله على فهمه و فطنته :
« نامه انسان دليلى است بر ميزان عقل او و مقدار بصيرت او و فرستاده او نشانه اى است از مقدار فهم و ذكاوت او » ( 2 ) .
ذكر اين نكته نيز لازم است كه از روايات اسلامى استفاده مىشود كه پاسخ نامه لازم است همانگونه كه پاسخ سلام .
در حديثى از امام صادق ع مىخوانيم كه فرمود :
رد جواب الكتاب واجب كوجوب رد السلام :
« پاسخ نامه واجب است همانگونه كه پاسخ سلام واجب مىباشد » ( 3 ) .
و از آنجا كه هر نامه اى معمولا با تحيتى همراه است بعيد نيست مشمول آيه شريفه إِذا حُيِّيتُمْ بِتَحِيَّةٍ فَحَيُّوا بِأَحْسَنَ مِنْها أَوْ رُدُّوها : « هنگامى كه به شما تحيتى گفته شود پاسخ آن را به صورت بهتر يا همانند آن بدهيد » ( سوره نساء آيه 86 ) بوده باشد .
2 - آيا سليمان دعوت به تقليد كرد ؟
بعضى از مفسران گويا از ظاهر نامه سليمان چنين استفاده كردند كه او مىخواست مردم كشور سبا را به پذيرش دعوت خود بدون ذكر دليل وادارد .
سپس پاسخ دادهاند كه آمدن هدهد به آن صورت معجزه آسا خود دليلى بر حقانيت دعوت او بوده است ( 4 ) .
هامش
( 1 ) نهج البلاغه كلمات قصار جمله 301 .
( 2 ) بحار الانوار جلد 76 صفحه 50 .
( 3 ) وسائل جلد 8 صفحه 437 ( كتاب الحج ابواب العشره باب 33 ) .
( 4 ) تفسير « فخر رازى » ذيل آيات مورد بحث .