البته نمىخواهيم بگوئيم كه آن صداهاى مخصوصى كه گاه بعضى از حيوانات به هنگام خشم و غضب ، يا رضايت و خشنودى ، يا از درد و رنج ، و يا اظهار و اشتياق نسبت به بچههاى خود سرمىدهند نطق است ، نه اينها اصواتى است كه مقارن با حالتى از دهان آنها برمىخيزد ، ولى به طورى كه در آيات بعد مشروحا خواهد آمد مىبينيم كه سليمان با « هدهد » مطالبى را رد و بدل مىكند ، پيامى به وسيله او مىفرستد ، و بازتاب پيامش را از او جويا مىشود .
اين نشان مىدهد كه حيوانات علاوه بر اصواتى كه بيانگر حالات آنها است توانايى دارند كه به فرمان خدا در شرايط خاصى سخن بگويند ، همچنين است بحثى كه درباره سخن گفتن « مورچه » در آيات آينده خواهد آمد .
البته گاه نطق در معنى وسيعى در قرآن به كار رفته است كه در حقيقت روح و نتيجه « نطق » را بيان مىكند ، و آن « بيان ما فى الضمير » است ، خواه از طريق الفاظ و سخن باشد و خواه از طريق حالات ديگر ، مانند آيه هذا كِتابُنا يَنْطِقُ عَلَيْكُمْ بِالْحَقِّ : « اين كتاب ما است كه به حق براى شما سخن مىگويد » ( جاثيه - 29 ) ولى نيازى نيست كه ما نطق را در مورد گفتگوى سليمان با پرندگان به اين معنى تفسير كنيم ، بلكه سليمان طبق ظاهر آيات فوق مىتوانست الفاظ خاص پرندگان را كه براى انتقال مطالب به كار مىبرند تشخيص دهد ، و با آنها سخن بگويد .
در اين باره در بحث نكات نيز به خواست خدا سخن مىگوئيم .
اما جمله « * ( أُوتِينا مِنْ كُلِّ شَيْءٍ ) * » : ( از همه چيز به ما داده شده ) بر خلاف محدوديتهايى كه گروهى از مفسران براى آن قائل شدهاند ، مفهوم وسيع و گسترده اى دارد و تمام وسائلى را كه از نظر معنوى و مادى براى تشكيل آن حكومت الهى لازم بوده است شامل مىشود ، و اصولا بدون آن اين كلام ناقص خواهد بود ، و پيوند روشنى با گذشته نخواهد داشت .
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 419
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٤١٩