بماند از خدا هرگز پنهان نخواهد ماند ، و اين مخالفتهاى شما در برابر فرمان پيامبر ص مجازات دردناكى در دنيا و آخرت دارد .
در اينكه منظور از « فتنه » در اينجا چيست ؟ بعضى از مفسران آن را به معنى قتل و بعضى به معنى گمراهى و بعضى به معنى تسلط سلطان ظالم ، و سر انجام بعضى به معنى بلاى نفاق كه در قلب انسان آشكار مىشود دانستهاند .
اين احتمال نيز وجود دارد كه منظور از فتنه ، فتنههاى اجتماعى و نابسامانيها و هرج و مرج و شكست و ساير آفتهايى است كه بر اثر تخلف از فرمان رهبر دامنگير جامعه مىشود .
ولى به هر حال فتنه مفهوم وسيعى دارد كه همه اين امور و غير اينها را شامل مىشود . همانگونه كه « عذاب اليم » ممكن است عذاب دنيا يا آخرت يا هر دو را در بر گيرد .
قابل توجه اينكه در تفسير آيه فوق غير از آنچه گفتيم دو احتمال ديگر ذكر كردهاند :
نخست اينكه : منظور از « * ( لا تَجْعَلُوا دُعاءَ الرَّسُولِ بَيْنَكُمْ كَدُعاءِ بَعْضِكُمْ بَعْضاً ) * » اين است كه هنگامى كه پيامبر ص را صدا مىزنيد با ادب و احترامى كه شايسته مقام او است وى را بخوانيد ، نه همچون صدا زدن يكديگر ، زيرا بعضى از كسانى كه با ادب اسلامى آشنا نبودند خدمت پيامبر ص مىرسيدند و در ميان جمع يا تنهايى مرتب : يا محمد ! يا محمد ! . . . مىگفتند به گونه اى كه شايسته يك رهبر بزرگ آسمانى نبود ، هدف اين است كه او را با تعبيراتى مانند يا رسول اللَّه و يا نبى اللَّه و با لحنى معقول و مؤدبانه صدا بزنند .
در بعضى از روايات نيز اين تفسير وارد شده است ، ولى با توجه به آيه گذشته و تعبيرات ذيل خود اين آيه كه سخن از اجابت دعوت پيامبر ص و غائب نشدن از محضر او بدون اذن مىگويد اين تفسير با ظاهر آيه سازگار نيست ، مگر اينكه
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 567
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٥٦٧