و جان مطيع فرمان تواند ( * ( إِنَّ الَّذِينَ يَسْتَأْذِنُونَكَ أُولئِكَ الَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِاللَّه وَرَسُولِه ) * ) .
« در اين صورت هر گاه از تو براى بعضى از كارهاى مهم خود اجازه بخواهند به هر كس از آنها مىخواهى ( و صلاح مىبينى ) اجازه ده » ( * ( فَإِذَا اسْتَأْذَنُوكَ لِبَعْضِ شَأْنِهِمْ فَأْذَنْ لِمَنْ شِئْتَ مِنْهُمْ ) * ) .
روشن است كه اين گونه افراد با ايمان با توجه به اينكه براى امر مهمى اجتماع كردهاند هرگز براى يك كار جزئى اجازه نمىطلبند ، و منظور از « شانهم » در آيه كارهاى ضرورى و قابل اهميت است .
و از سوى ديگر ، خواست پيامبر ص مفهومش اين نيست كه بدون در نظر گرفتن جوانب امر و اثرات حضور و غياب افراد اجازه دهد ، بلكه اين تعبير براى آنست كه دست رهبر باز باشد و در هر مورد ضرورت حضور افراد را احساس مىكند به آنها اجازه رفتن را ندهد .
شاهد اين سخن اينكه در آيه 43 سوره توبه ، پيامبر ص را به خاطر اجازه دادن به بعضى از افراد مؤاخذه مىكند و مىگويد : عَفَا اللَّه عَنْكَ لِمَ أَذِنْتَ لَهُمْ حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَكَ الَّذِينَ صَدَقُوا وَتَعْلَمَ الْكاذِبِينَ : « خداوند تو را عفو كرد چرا به آنها اجازه دادى پيش از آنكه راستگويان از دروغگويان براى تو شناخته شوند ؟ ! » .
اين آيه نشان مىدهد كه حتى پيامبر ص در اجازه دادن افراد بايد دقت كند و تمام جوانب كار را در نظر گيرد و در اين امر مسئوليت الهى دارد .
و در پايان آيه مىفرمايد : هنگامى كه به آنها اجازه مىدهى « براى آنان استغفار كن كه خداوند غفور و رحيم است » ( * ( وَاسْتَغْفِرْ لَهُمُ اللَّه إِنَّ اللَّه غَفُورٌ رَحِيمٌ ) * ) .
در اينجا اين سؤال پيش مىآيد كه اين استغفار براى چيست ؟ مگر آنها با اجازه گرفتن از پيامبر ص باز گنهكارند كه نياز به استغفار دارند ؟ ! .
اين سؤال را از دو راه مىتوان پاسخ گفت : نخست اينكه آنها گر چه ماذون
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 564
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٥٦٤