آيا برزخ براى همه است يا براى گروه معينى ؟
و بالآخره وضع حال مؤمنان و صالحان و نيز كافران و بدكاران در آنجا چگونه است ؟
اينها سؤالاتى است كه در اين زمينه وجود دارد و در آيات و روايات اشاراتى به آن شده است و لازم است تا آنجا كه وضع اين كتاب اجازه مىدهد به پاسخ آنها بپردازيم .
واژه « برزخ » در اصل به معنى چيزى است كه در ميان دو شىء ، حائل مىشود و سپس به هر چيزى كه ميان دو امر قرار گيرد « برزخ » گفته شده است و روى همين جهت به عالمى كه ميان دنيا و عالم آخرت قرار گرفته ، « برزخ » گفته مىشود .
دليل بر وجود چنين جهانى كه گاهى از آن تعبير به « عالم قبر » و يا « عالم ارواح » مىشود از طريق ادله نقليه است آيات متعددى از قرآن مجيد داريم كه بعضى ظهور و بعضى صراحت در اين معنى دارد .
آيه مورد بحث ( * ( وَمِنْ وَرائِهِمْ بَرْزَخٌ إِلى يَوْمِ يُبْعَثُونَ ) * ) ظاهر در وجود چنين عالمى است ، هر چند بعضى خواستهاند كلمه برزخ را در اين آيه به معنى مانعى براى بازگشت به اين دنيا معرفى كنند و گفتهاند مفهوم آيه اين است كه پشت سر انسان مانعى است كه او را از بازگشت به اين جهان منع مىكند ، ولى اين معنى بسيار بعيد به نظر مىرسد ، زيرا تعبير به « * ( إِلى يَوْمِ يُبْعَثُونَ ) * » ( تا روز رستاخيز ) دليل بر اين است كه اين برزخ در ميان دنيا و آخرت قرار گرفته ، نه ميان انسان و دنيا .
از آياتى كه « صريحا » وجود چنين جهانى را اثبات مىكند آيات مربوط به حيات شهيدان است مانند وَلا تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ قُتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّه أَمْواتاً بَلْ أَحْياءٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ يُرْزَقُونَ : « هرگز گمان نكن كسانى كه در راه خدا كشته شدند
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 315
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٣١٥