جمعى از مفسران گفتهاند اين آيه در مورد « نضر بن حارث » نازل شده كه از مشركان متعصب و لجوج و پشت هم انداز بود ، او اصرار داشت كه ملائكه دختران خدا هستند ! ، و قرآن مجموعه اى از افسانههاى پيشينيان است كه به خدا نسبت داده شده ! ، و زندگى بعد از مرگ را منكر بود .
بعضى ديگر آن را اشاره به همه مشركان دانستهاند كه در مساله توحيد و قدرت خدا به مجادله برمىخاستند .
ولى با توجه به اينكه شان نزولها هرگز مفهوم آيه را محدود نمىكند نتيجه اين دو قول يكى است و همه كسانى را كه به نوعى ، از روى تقليد كوركورانه يا تعصب يا پيروى از خرافات و هوا و هوسها ، به جدال در برابر حق برمىخيزند شامل مىشود .
سپس اضافه مىكند : « اين گونه افراد كه تابع هيچگونه منطق و دانشى نيستند از هر شيطان سر كش و متمردى تبعيت مىكنند » ( * ( وَيَتَّبِعُ كُلَّ شَيْطانٍ مَرِيدٍ ) * ) .
نه از يك شيطان كه از همه شيطانها ! اعم از شياطين انس و جن كه هر يك از آنها براى خود نقشه و برنامه و حيله و دامى دارند .
واژه « مريد » از ماده « مرد » ( بر وزن سرد ) در اصل به معنى سرزمين بلندى است كه خالى از هر گونه گياه باشد ، و به درختى كه از برگ خالى شود « امرد » مىگويند ، و روى همين جهت به نوجوانانى كه مو در صورتشان نروئيده نيز امرد گفته مىشود .
در اينجا منظور از « مريد » كسى است كه عارى از هر گونه خير و سعادت و نقطه قوت است ، و طبعا چنين كسى سركش و متمرد و ظالم و عصيانگر خواهد بود .
روشن است كه پيروى از « شيطان بى همه چيز » انسان را به چه سرنوشتى مبتلا مىسازد .
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 12
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص١٢