اما اينكه بعضى از مفسران احتمال دادهاند كه منظور از اين بازگشت ، بازگشت به فناء و نيستى ، يا به هم پيچيدگى همچون آغاز آفرينش است ، بسيار بعيد به نظر مىرسد .
و در پايان آيه مىفرمايد : « اين وعده اى است كه ما دادهايم و قطعا آن را انجام خواهيم داد » ( * ( وَعْداً عَلَيْنا إِنَّا كُنَّا فاعِلِينَ ) * ) ( 1 ) ( 2 ) .
از بعضى روايات استفاده مىشود كه منظور از بازگشت خلق به صورت اول آن است كه انسانها بار ديگر پا برهنه و عريان - آن گونه كه در آغاز آفرينش بودند - بازمىگردند ، ولى بدون شك منظور اين نيست كه مفهوم آيه منحصر در اين معنى باشد ، بلكه اين يكى از چهرههاى بازگشت آفرينش به صورت نخست است ( 3 ) .
هامش
( 1 ) « وعدا » مفعول فعل « وعدنا » است كه در تقدير مىباشد .
( 2 ) اين جمله در واقع چند گونه تاكيد در بردارد ، واژه « وعد » و سپس تعبير به « علينا » ( بر ما ) و سپس تاكيد با « انا » و ديگر استفاده از فعل ماضى در « كنا » و همچنين كلمه « فاعلين » .
( 3 ) مجمع البيان ذيل آيات مورد بحث .