آثار و خواص از آن خود اين موجودات است ، و از آن مبدء بزرگى كه اين آثار مختلف را به اين موجودات بخشيده غافل مىشود ، در اينجا خداوند براى بيدار ساختن بندگان دست به « سبب سازى » و « سببسوزى » مىزند .
موجوداتى كه ظاهرا كارى از آنها ساخته نيست ، سرچشمه آثار عظيمى مىشوند به عنكبوت فرمان مىدهد چند تار سست و ضعيف بر در غار ثور بتند و با همين چند تار كسانى را كه در تعقيب پيامبر اسلام همه جا مىگشتند و اگر او را مىيافتند نابود مىكردند مايوس مىسازد و با همين وسيله كوچك مسير تاريخ جهان را دگرگون مىكند .
و به عكس گاه اسبابى را كه در عالم ماده ضرب المثل هستند ( آتش در سوزندگى و كارد در برندگى ) از كار مىاندازد ، تا معلوم شود اينها هم از خود چيزى ندارند كه اگر « رب جليل نهيشان كند از كار مىافتند حتى اگر ابراهيم خليل » فرمان دهد .
توجه به اين واقعيتها كه نمونههاى فراوان آن را كم و بيش در زندگى ديدهايم روح توحيد و توكل را در بندگى مؤمن آن چنان زنده و بيدار مىكند كه به او نمىانديشند و از غير او يارى نمىطلبند ، خاموش كردن « آتش مشكلات » را تنها از او مىخواهند و نابودى كيد دشمنان را از درگاه او مىطلبند ، جز او نمىبينند و از غير او چيزى تمنا نمىكنند .
2 - نوجوان قهرمان
در بعضى از كتب تفسير آمده ابراهيم به هنگامى كه در آتش افكنده شد شانزده سال بيشتر نداشت ( 1 ) و بعضى ديگر سن او را در آن هنگام 26 سال ذكر كردهاند ( 2 ) .
هامش
( 1 ) مجمع البيان ذيل آيات مورد بحث .
( 2 ) تفسير قرطبى جلد 6 صفحه 44 43 .