و هدفش اين بود « شايد بتپرستان به سراغ او بيايند و او هم تمام گفتنىها را بگويد » ( * ( لَعَلَّهُمْ إِلَيْه يَرْجِعُونَ ) * ) ( 1 ) .
نكتهها :
1 - بتپرستى در اشكال گوناگون -
درست است كه ما از لفظ « بت پرستى » بيشتر متوجه بتهاى سنگى و چوبى مىشويم ، ولى از يك نظر بت و بت - پرستى مفهوم وسيعى دارد كه هر نوع توجه به غير خدا را ، در هر شكل و صورت شامل مىشود . و طبق حديث معروف « هر چه انسان را به خود مشغول و از خدا دور سازد بت او است » ! ( كلما شغلك عن اللَّه فهو صنمك ) ! در حديثى از « اصبغ بن نباته » كه يكى از ياران معروف على ع است مىخوانيم :
ان عليا مر بقوم يلعبون الشطرنج ، فقال : ما هذه التماثيل التي انتم لها عاكفون ؟ لقد عصيتم اللَّه و رسوله ! :
« امير مؤمنان على ع از كنار جمعى مىگذشت كه مشغول بازى شطرنج بودند فرمود : اين مجسمهها ( و بتهايى ) را كه از آن جدا نمىشويد چيست ؟ شما هم نافرمانى خدا كردهايد و هم عصيان پيامبر ( 2 ) .
2 - گفتار بتپرستان و پاسخ ابراهيم -
جالب اينكه بتپرستان در جواب ابراهيم ، هم روى كثرت نفرات تكيه كردند ، و هم طول زمان ، گفتند :
« ما پدران خود را بر اين آئين و رسم يافتيم » .
هامش
( 1 ) بسيارى از مفسران گفتهاند مرجع ضمير « اليه » خود ابراهيم است و بعضى گفتهاند منظور بت بزرگ است ، اما معنى اول صحيحتر به نظر مىرسد . اما اينكه در آيه فوق مىخوانيم اين بزرگ آنها بوده ممكن است اشاره به بزرگى ظاهرى آن بوده باشد ، يا اشاره به احترام آن در نظر بتپرستان خرافى ، و يا هر دو .
( 2 ) مجمع البيان ذيل آيات مورد بحث .