سپس به نعمت ديگرى كه آن هم از نشانههاى عظمت او است اشاره كرده مىگويد « ما در لابلاى اين كوههاى عظيم ، درهها و راههايى قرار داديم ، تا آنها هدايت شوند و به مقصد برسند » ( * ( وَجَعَلْنا فِيها فِجاجاً سُبُلًا لَعَلَّهُمْ يَهْتَدُونَ ) * ) .
براستى اگر اين درهها و شكافها نبودند ، سلسلههاى جبال عظيم موجود در زمين مناطق مختلف را آن چنان از هم جدا مىكردند كه پيوندشان از زمين به كلى گسسته مىشد ، و اين نشان مىدهد كه همه اين پديدهها طبق برنامه و حسابى است .
و از آنجا كه آرامش زمين به تنهايى براى آرامش زندگى انسان كافى نيست بلكه بايد از طرف بالا نيز ايمنى داشته باشد در آيه بعد اضافه مىكند : « ما آسمان را سقف محفوظى قرار داديم ولى آنها از آيات و نشانههاى توحيد كه در اين آسمان پهناور است روىگردانند » ( * ( وَجَعَلْنَا السَّماءَ سَقْفاً مَحْفُوظاً وَهُمْ عَنْ آياتِها مُعْرِضُونَ ) * ) .
منظور از آسمان در اينجا - همانگونه كه سابقا هم گفتهايم - جوى است كه گرداگرد زمين را گرفته ، و ضخامت آن صدها كيلومتر طبق تحقيقات دانشمندان مىباشد ، اين قشر ظاهرا لطيف كه از هوا و گازها تشكيل شده به قدرى محكم و پرمقاومت است كه هر موجود مزاحمى از بيرون به سوى زمين بيايد نابود مىشود ، و كره زمين را در برابر بمباران شبانه روزى سنگهاى « شهاب » كه از هر گلوله اى خطرناكترند حفظ مىكند .
بعلاوه اشعه آفتاب كه داراى قسمتهاى مرگبارى است به وسيله آن تصفيه مىشود ، و از نفوذ اشعه كشنده كيهانى كه از بيرون جو ، به سوى زمين سرازير است جلوگيرى مىكند .
آرى اين آسمان سقف بسيار محكم و پايدارى است كه خدا آن را از انهدام
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 398
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٣٩٨