و گاه مىگويد : هدف آفرينش آگاهى و بيدارى و تقويت ايمان و اعتقاد شما است اللَّه الَّذِي خَلَقَ سَبْعَ سَماواتٍ وَمِنَ الأَرْضِ مِثْلَهُنَّ يَتَنَزَّلُ الأَمْرُ بَيْنَهُنَّ لِتَعْلَمُوا أَنَّ اللَّه عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ : « خدا همان كسى است كه آسمانهاى هفتگانه و زمينهايى همانند آن را آفريد ، فرمان او در ميان آنها جارى است ، همه اينها به خاطر آن بوده است تا شما بدانيد خدا بر هر چيزى قادر است » ( طلاق - 12 ) .
و گاه مىگويد : هدف آفرينش آزمايش حسن عمل شما است الَّذِي خَلَقَ الْمَوْتَ وَالْحَياةَ لِيَبْلُوَكُمْ أَيُّكُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا : « او خدايى است كه مرگ و زندگى را آفريد تا شما را در ميدان حسن عمل بيازمايد و پرورش دهد » ( ملك - 2 ) .
آيات سه گانه فوق كه هر كدام به يكى از ابعاد سه گانه وجود انسان ( بعد آگاهى و ايمان ، بعد اخلاق و بعد عمل ) اشاره مىكند بيانگر هدف تكاملى آفرينش است كه به خود انسانها باز مىگردد .
ذكر اين نكته نيز لازم است كه بعضى چنين تصور مىكنند چون كلمه « تكامل » در آيات قرآن در اين مباحث مطرح نشده است نكند اين يك فكر وارداتى باشد ؟ ولى پاسخ اين ايراد روشن است ، زيرا ما در بند الفاظ خاص نيستيم مفهوم و مصداقهاى تكامل در آيات فوق به خوبى روشن است ، آيا علم و آگاهى مصداق واضح آن نيست و همچنين پيشرفت در عبوديت و حسن عمل ؟ ! در آيه 17 سوره محمد مىخوانيم : وَالَّذِينَ اهْتَدَوْا زادَهُمْ هُدىً : « آنها كه در مسير هدايت وارد شدند ، خداوند بر هدايتشان مىافزايد » آيا تعبير به « افزايش » چيزى جز تكامل است ؟ ! در اينجا سؤالى پيش مىآيد كه اگر هدف تكامل بوده چرا خداوند از آغاز انسان را در همه ابعاد ، كامل نيافريد تا نيازى به پيمودن مراحل تكامل نبوده باشد ؟
سرچشمه اين ايراد غفلت از اين نكته است كه شاخه اصلى تكامل ، « تكامل اختيارى » است ، و به تعبير ديگر تكامل آنست كه انسان راه را با پاى خود
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 375
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٣٧٥