در حديثى از پيامبر گرامى اسلام ص مىخوانيم :
اغفل الناس من لم يتعظ بتغير الدنيا من حال الى حال :
« غافلترين مردم كسى است كه از دگرگون شدن دنيا اندرز نگيرد » ( 1 ) و از ورقگردانى ليل و نهار انديشه نكند .
آيه بعد در حقيقت پاسخ به سؤالى است كه در اينجا مطرح مىشود و آن اينكه چرا خداوند همان برنامه اى را كه براى مجرمان پيشين ترتيب داد براى اين گروه ترتيب نمىدهد ، قرآن مىگويد : « اگر سنت و تقدير پروردگارت و زمان مقرر نبود ، به زودى عذاب الهى دامان آنها را مىگرفت » ( * ( وَلَوْ لا كَلِمَةٌ سَبَقَتْ مِنْ رَبِّكَ لَكانَ لِزاماً وَأَجَلٌ مُسَمًّى ) * ) .
اين سنت الهى كه در قرآن در موارد متعدد به عنوان « كلمه » از آن ياد شده ، اشاره اى به فرمان آفرينش دائر به آزادى انسانها است ، زيرا اگر هر مجرمى بلافاصله و بدون هيچگونه مهلت مجازات شود ، ايمان و عمل صالح ، تقريبا جنبه اضطرارى و اجبارى پيدا مىكند ، و بيشتر به خاطر ترس و وحشت از مجازات فورى خواهد بود ، بنا بر اين وسيله تكامل كه هدف اصلى است نخواهد شد .
بعلاوه اگر حكم شود كه همه مجرمان فورا مجازات شوند ، كسى در روى زمين زنده نخواهد ماند ( وَلَوْ يُؤاخِذُ اللَّه النَّاسَ بِظُلْمِهِمْ ما تَرَكَ عَلَيْها مِنْ دَابَّةٍ ) .
( نحل - 61 ) .
بنا بر اين بايد مهلتى باشد تا گنهكاران به خود آيند و راه اصلاح در پيش گيرند ، و هم فرصتى براى خودسازى ، به همه پويندگان راه حق داده شود .
تعبير به « * ( أَجَلٌ مُسَمًّى ) * » به طورى كه از مجموعه آيات قرآن استفاده
هامش
( 1 ) سفينة البحار ( ماده عبر ) جلد 2 صفحه 146 ،