نخستين آيات مورد بحث به يكى از بهترين و مؤثرترين طرق بيدارى كه مطالعه تاريخ پيشينيان است اشاره كرده چنين مىگويد : « آيا براى هدايت آنها همين كافى نيست كه بسيارى از اقوام گذشته را كه در قرون پيشين زندگى مىكردند هلاك كرديم » ( * ( أَ فَلَمْ يَهْدِ لَهُمْ كَمْ أَهْلَكْنا قَبْلَهُمْ مِنَ الْقُرُونِ ) * ) ( 1 ) .
همان كسانى كه گرفتار مجازات دردناك الهى شدند و « اينها در مساكن ويران شده آنان رفت و آمد دارند » ( * ( يَمْشُونَ فِي مَساكِنِهِمْ ) * ) .
اينها در مسير رفت و آمد خود ، به خانههاى قوم عاد ( در سفرهاى يمن ) و مساكن ويران شده قوم ثمود ( در سفر شام ) و منازل زير و رو گشته قوم لوط ( در سفر فلسطين ) مىگذرند ، آثار آنها را مىبينند ، ولى درس عبرت نمىگيرند ويرانيهايى كه با زبان بىزبانى ، ماجراهاى دردناك پيشين را بازگو مىكند و به مردم امروز و آينده هشدار مىدهد ، فرياد مىكشد و سرانجام ظلم و كفر و فساد را بيان مىدارد .
آرى « در اينها دلائل روشن و آيات فراوانى است براى صاحبان عقل و انديشه بيدار » ( * ( إِنَّ فِي ذلِكَ لآياتٍ لأُولِي النُّهى ) * ) ( 2 ) .
موضوع عبرت گرفتن از تاريخ پيشينيان از مسائلى است كه قرآن و احاديث اسلامى زياد روى آن تكيه كرده است و حقا معلم بيداركننده اى است چه بسيارند افرادى كه از هيچ موعظه اى پند نمىگيرند ، اما ديدن صحنه هايى از آثار عبرتانگيز گذشتگان آنها را تكان مىدهد و بسيار مىشود كه مسير زندگى آنها را دگرگون ميسازد .
هامش
( 1 ) همانگونه كه سابقا نيز گفتهايم « قرون » جمع « قرن » به معنى مردمى است كه در يك عصر زندگى مىكنند و گاهى به خود آن زمان نيز قرن گفته مىشود ( از ماده مقارنه ) .
( 2 ) « نهى » از ماده « نهى » در اينجا به معنى « عقل » است چرا كه عقل انسان را از زشتيها و بديها نهى مىكند .