در مسيرشان دلگرم مىسازد .
تاريخ چراغى است كه مسير زندگى انسانها را روشن مىسازد ، و جادهها را براى حركت مردم امروز باز و هموار مىكند .
تاريخ تربيتكننده انسانهاى امروز و انسانهاى امروز سازنده تاريخ فردايند .
خلاصه تاريخ يكى از اسباب هدايت الهى است .
ولى اشتباه نشود به همان اندازه كه بيان يك تاريخ راستين ، سازنده و تربيت كننده است ، تاريخهاى ساختگى و تحريف يافته ، فوق العاده مايه گمراهى است و به همين دليل آنها كه دلهاى بيمارى دارند ، هميشه سعى كردهاند با تحريف تاريخ انسانها را فريب دهند و از راه خدا بازدارند و نبايد فراموش كنيم كه تحريف در تاريخ فراوان است ( 1 ) .
ذكر اين نكته نيز لازم است كه كلمه « ذكر » در اينجا و در بسيارى ديگر از آيات قرآن اشاره به خود قرآن مىكند ، چرا كه آياتش موجب تذكر و ياد - آورى انسانها و بيدارى و هشيارى است .
و به همين جهت آيه بعد از كسانى سخن مىگويد كه حقايق قرآن و درسهاى عبرت تاريخ را فراموش كنند ، مىگويد : « كسى كه از قرآن روى بگرداند در قيامت بار سنگينى از گناه و مسئوليت بر دوش خواهد كشيد » ( * ( مَنْ أَعْرَضَ عَنْه فَإِنَّه يَحْمِلُ يَوْمَ الْقِيامَةِ وِزْراً ) * ) .
آرى اعراض از پروردگار ، انسان را به آن چنان بيراههها مىكشاند كه بارهاى سنگينى از انواع گناهان و انحرافات فكرى و عقيدتى را بر دوش او مىنهد
هامش
( 1 ) در زمينه تاريخ و اهميت آن در آغاز سوره يوسف ، و پايان آن ( جلد 9 صفحه 292 و جلد دهم صفحه 100 ) ، و همچنين ذيل آيه 120 سوره هود ( جلد 9 صفحه 283 ) بحث كردهايم .