بياموزيم .
به تعبير ديگر ، حاصل زندگى انسان - از يك نظر - چيزى جز تجربه نيست و تاريخ در صورتى كه خالى از هر گونه تحريف باشد ، محصول زندگى هزاران سال عمر بشر است كه يك جا در دسترس مطالعه كنندگان قرار داده مىشود .
به همين دليل امير مؤمنان على ع در اندرزهاى حكيمانه اش به فرزندش امام مجتبى ع مخصوصا روى اين نكته تكيه كرده مىفرمايد :
اى بنى ! انى و ان لم اكن عمرت من كان قبلى ، فقد نظرت فى اعمالهم و فكرت فى اخبارهم ، و سرت فى آثارهم ، حتى عدت كاحدهم ، بل كانى بما انتهى الى من امورهم قد عمرت مع اولهم الى آخرهم ، فعرفت صفو ذلك من كدره ، و نفعه من ضرره فاستخلصت لك من كل امر نخيله :
« پسرم ! درست است كه من به اندازه همه كسانى كه پيش از من مىزيستهاند عمر نكردهام ، اما در كردار آنها نظر افكندم ، و در اخبارشان تفكر نمودم ، و در آثارشان به سير و سياحت پرداختم ، تا بدانجا كه همانند يكى از آنها شدم ، بلكه گويى به خاطر آنچه از تاريخشان به من رسيده ، با همه آنها از اول جهان تا امروز بودهام ، من قسمت زلال و مصفاى زندگى آنان را از بخش كدر و تاريك باز شناختم ، و سود و زيانش را دانستم ، و از ميان تمام آنها قسمتهاى مهم و برگزيده را برايت خلاصه نمودم » ( 1 ) .
بنا بر اين : تاريخ آئينه اى است گذشته را نشان مىدهد و حلقه اى است كه امروز را با ديروز متصل مىكند ، و عمر انسان را به اندازه خود بزرگ مىنمايد ! تاريخ معلمى است كه رمز عزت و سقوط امتها را بازگو مىكند ، به ستمگران اخطار مىدهد ، سرنوشت شوم ظالمان پيشين كه از آنها نيرومندتر بودند مجسم مىسازد ، به مردان حق بشارت مىدهد و به استقامت دعوت مىكند ، و آنها را
هامش
( 1 ) نهج البلاغه نامه 31 ( از بخش نامهها ) .