بديهى است پايه هر فعاليت مثبتى ، نجات و رهايى از چنگال عوامل سلطه جو و كسب استقلال و آزادى است ، و به همين دليل قبل از هر چيز به آن اشاره شده است .
سپس به يكى از نعمتهاى مهم معنوى اشاره كرده مىگويد : « ما شما را به ميعادگاه مقدسى دعوت كرديم ، در طرف راست طور ، آن مركز وحى الهى » ( * ( وَواعَدْناكُمْ جانِبَ الطُّورِ الأَيْمَنَ ) * ) .
اين اشاره به جريان رفتن موسى ع به اتفاق جمعى از بنى اسرائيل به ميعادگاه طور است ، در همين ميعادگاه بود كه خداوند الواح تورات را بر موسى نازل كرد و با او سخن گفت و جلوه خاص پروردگار را همگان مشاهده كردند . ( 1 )
و سرانجام به يك نعمت مهم مادى كه از الطاف خاص خداوند نسبت به بنى اسرائيل سرچشمه مىگرفت اشاره كرده مىفرمايد : « ما » من « و » سلوى « بر شما نازل كرديم » ( * ( وَنَزَّلْنا عَلَيْكُمُ الْمَنَّ وَالسَّلْوى ) * ) .
در آن بيابانى كه سرگردان بوديد ، و غذاى مناسبى نداشتيد ، لطف خدا به ياريتان شتافت و از غذاى لذيذ و خوشمزه اى به مقدارى كه به آن احتياج داشتيد در اختيارتان قرار داد و از آن استفاده مىكرديد .
در اينكه منظور از « من » و « سلوى » چيست ؟ مفسران بحثهاى فراوانى دارند كه ما در جلد اول همين تفسير ( ذيل آيه 57 سوره بقره ) بيان كرديم ، و پس از ذكر سخنان مفسران ديگر گفتيم بعيد نيست « من » يك نوع عسل طبيعى بوده كه در كوههاى مجاور آن بيابان وجود داشته ، و يا شيرههاى نيروبخش مخصوص نباتى بوده كه در درختانى كه در گوشه و كنار آن بيابان مىروئيده آشكار مىگرديد ، و « سلوى » نوعى پرنده حلال گوشت شبيه به كبوتر بوده است .
هامش
( 1 ) شرح مبسوط اين ماجرا را در جلد ششم سوره اعراف ذيل آيه 155 و 156 ( صفحه 388 ) مطالعه فرمائيد .