( * ( فَغَشِيَهُمْ مِنَ الْيَمِّ ما غَشِيَهُمْ ) * ) . ( 1 )
و به اين ترتيب ، يك قدرت جبار ستمگر با لشكر نيرومند و قهارش در ميان امواج آب غوطه ور شدند و طعمه آماده اى براى ماهيان دريا ! آرى « فرعون ، قوم خود را گمراه ساخت و هرگز هدايتشان نكرد » ( * ( وَأَضَلَّ فِرْعَوْنُ قَوْمَه وَما هَدى ) * ) .
درست است كه جمله « اضل » و جمله « ما هدى » تقريبا يك مفهوم را مىرساند ، و شايد به همين جهت بعضى از مفسرين آن را تاكيد دانستهاند ، ولى ظاهر اين است كه اين دو ، با هم تفاوتى دارد و آن اينكه « اضل » اشاره به گمراه ساختن است ، و « ما هدى » اشاره به عدم هدايت بعد از روشن شدن گمراهى است .
توضيح اينكه : يك رهبر ، گاهى اشتباه مىكند ، و پيروانش را به جاده انحرافى مىكشاند ، اما به هنگامى كه متوجه شد فورا آنها را به مسير صحيح باز مىگرداند ، اما فرعون آن چنان لجاجتى داشت كه پس از مشاهده گمراهى باز حقيقت را براى قومش بيان نكرد ، و هم چنان آنها را در بيراههها كشاند تا خودش و آنها نابود شدند .
و به هر حال ، اين جمله در واقع سخن فرعون را كه در سوره غافر آيه 29 آمده نفى مىكند وَما أَهْدِيكُمْ إِلَّا سَبِيلَ الرَّشادِ : « من شما را جز به راه راست هدايت نمىكنم » حوادث نشان داد كه اين جمله دروغ بزرگى بوده همانند دروغهاى ديگرش .
هامش
( 1 ) « يم » به معنى دريا و همچنين رودخانه عظيم است ، بعضى از محققان معتقدند اين يك لغت قديم مصرى است نه عربى - براى توضيح بيشتر به جلد ششم پاورقى صفحه 327 مراجعه فرمائيد .