مىكنند ، اعم از پرندگان ، حيوانات دريايى ، حشرات ، خزندگان دقت كنيم خواهيم ديد كه هر كدام هماهنگى كامل با محيط خود دارند و آنچه مورد نيازشان است در اختيارشان مىباشد .
ساختمان پرندگان آن چنان است كه از نظر شكل و وزن و حواس مختلف آنها را براى پرواز آماده مىكند ، و ساختمان جانوران اعماق درياها نيز همين گونه است .
و مسلما بحث از آنها در اين مختصر نمىگنجد .
مساله دوم : مساله هدايت و رهبرى موجودات است كه قرآن آن را با كلمه « ثم » در درجه بعد از تامين نيازمنديها قرار داده است .
ممكن است كسى يا چيزى وسائل حياتى را در اختيار داشته باشد اما طرز استفاده از آن را نداند ، مهم آنست كه به طرز كاربرد آنها آشنا باشد ، و اين همان چيزى است كه ما در موجودات مختلف به خوبى مىبينيم كه چگونه هر كدام از آنها نيروهايشان را دقيقا در مسير ادامه حياتشان به كار مىگيرند ، چگونه لانه ميسازند ، توليد مثل مىكنند ، فرزندان خود را پرورش ميدهند ، و از دسترس دشمنان مخفى مىشوند ، و يا به مبارزه با دشمن برمىخيزند .
انسانها نيز داراى اين هدايت تكوينى هستند ، ولى از آنجا كه انسان موجودى است داراى عقل و شعور ، خداوند هدايت تكوينيش را با هدايت تشريعى او به وسيله پيامبران همراه و همگام كرده است كه اگر از آن مسير منحرف نشود مسلما به مقصد خواهد رسيد .
به تعبير ديگر انسان به خاطر داشتن عقل و اختيار ، وظائف و مسئوليتها و به دنبال آن برنامههاى تكاملى دارد كه حيوانات ندارند و به همين دليل علاوه بر هدايتهاى تكوينى نياز به هدايت تشريعى نيز دارد .
خلاصه اينكه : موسى ع مىخواهد به فرعون بفهماند كه اين عالم هستى نه منحصر به تو است و نه منحصر به سرزمين مصر است ، نه مخصوص امروز است
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 219
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٢١٩