يك ملت ، قبل از هر چيز ، رهبران و سردمداران آن ملت است و لذا بايد هدفگيرى شما قبل از همه به سوى آنها باشد .
درست است كه هارون در آن موقع در آن بيابان حاضر نبود ، و بطورى كه مفسران گفتهاند خداوند او را از اين ماجرا آگاه ساخت و او به استقبال برادرش موسى براى انجام اين ماموريت به بيرون مصر آمد ، ولى به هر حال هيچ مانعى ندارد كه دو نفر مخاطب قرار گيرند و ماموريت براى انجام كارى پيدا كنند ، در حالى كه تنها يكى حاضر باشد و در تعبيرات فارسى روزانه نيز از اين نمونه بسيار داريم ، مثل اينكه مىگوئيم : « تو و برادرت كه فردا از سفر مىآيد نزد من آئيد » .
سپس طرز برخورد مؤثر با فرعون را در آغاز كار به اين شرح ، بيان مىفرمايد براى اينكه بتوانيد در او نفوذ كنيد و اثر بگذاريد « با سخن نرم با او سخن بگوئيد ، شايد متذكر شود يا از خدا بترسد » ( * ( فَقُولا لَه قَوْلًا لَيِّناً لَعَلَّه يَتَذَكَّرُ أَوْ يَخْشى ) * ) فرق ميان « يتذكر » و « يخشى » در اينجا اين است كه : اگر با سخن نرم و ملايم با او روبرو شويد و در عين حال مطالب را با صراحت و قاطعيت بيان كنيد يك احتمال اينست كه او دلائل منطقى شما را از دل بپذيرد و ايمان آورد احتمال ديگر اينكه لا اقل از ترس مجازات الهى در دنيا يا آخرت و بر باد رفتن قدرتش ، سر تسليم فرود آورد و با شما مخالفت نكند .
البته احتمال سومى نيز وجود دارد و آن اينكه نه متذكر شود و نه از خدا بترسد ، بلكه راه مخالفت و مبارزه را پيش گيرد كه با تعبير « لعل » ( شايد ) به آن اشاره شده است . و در اين صورت نسبت به او اتمام حجت شده است ، و در هيچ حال اجراى اين برنامه بىفايده نيست .
بدون شك خداوند مىدانست سرانجام كار او به كجا خواهد رسيد ولى
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 208
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٢٠٨