جهان هستى است كه هر كدام حكايت از صفات گوناگون پروردگار مىكند .
در حقيقت قرآن در اين آيه توجه به اين واقعيت مىدهد كه گمان مبريد عالم هستى محدود به آن است كه شما مىبينيد يا مىدانيد يا احساس مىكنيد ، بلكه آن قدر عظمت و گسترش دارد كه اگر درياها مركب شوند و بخواهند نام آن و صفات و ويژگيهاى آنها را بنويسند درياها پايان مىيابند پيش از آنكه موجودات جهان هستى را احصا كرده باشند .
توجه به اين نكته نيز لازم است كه « دريا » در اينجا مفهوم جنس را دارد ، و همچنين كلمه « مثل » در جمله « و * ( لَوْ جِئْنا بِمِثْلِه مَدَداً ) * » نيز معنى جنس را مىرساند اشاره به اينكه هر قدر همانند اين درياها بر آن افزوده شود باز هم كلمات الهى پايان نمىگيرد .
و به همين دليل آيه فوق با آيه مشابهى كه در سوره لقمان آمده است هيچگونه منافاتى ندارد آنجا كه مىگويد : وَلَوْ أَنَّ ما فِي الأَرْضِ مِنْ شَجَرَةٍ أَقْلامٌ وَالْبَحْرُ يَمُدُّه مِنْ بَعْدِه سَبْعَةُ أَبْحُرٍ ما نَفِدَتْ كَلِماتُ اللَّه : « اگر تمام درختان روى زمين قلم شوند ، و دريا و هفت درياى ديگر ، مركب آن گردند ( تا كلمات خدا را بنويسند ) هرگز كلمات او پايان نمىگيرد » ( لقمان - 27 ) .
يعنى اين قلمها مىشكند و آن مركبها تا آخرين قطره تمام مىشوند و هنوز شرح مخلوقات و اسرار و حقايق جهان هستى باقى مانده است .
موضوع مهمى كه در اينجا توجه به آن لازم است اين است كه آيه فوق در عين اينكه گسترش بى انتهاى جهان هستى را در گذشته و حال و آينده مجسم مىسازد ، ترسيمى از علم نامحدود خداوند نيز هست ، چرا كه مىدانيم خدا به همه آنچه در پهنه هستى بوده است و خواهد بود احاطه علمى دارد ، بلكه علم او به حكم اينكه « علم حضورى » است از وجود اين موجودات جدا نخواهد بود ( دقت كنيد ) .
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 573
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٥٧٣