فربه بزرگ جثه اى را در دادگاه خدا حاضر مىكنند كه وزنشان حتى به اندازه بال مگسى نيست » ( 1 ) ! چرا كه در اين جهان اعمالشان ، افكارشان و شخصيتشان همه تو خالى و پوك بود .
و از اينجا روشن مىشود كه مردم در آنجا چند دستهاند :
1 - گروهى بقدرى از نظر حسنات و اعمال صالح پربارند كه نيازى به توزين و حساب در كارشان نيست و بى حساب وارد بهشت مىشوند .
2 - گروهى ديگر آن چنان اعمالشان حبط و باطل شده و يا به كلى فاقد عمل صالح هستند كه باز نيازى به توزين ندارند ، آنها نيز بى حساب وارد دوزخ مىشوند ! .
3 - اما گروه سوم آنهايى هستند كه داراى حسنات و سيئات مىباشند ، كارشان به وزن و حساب كشيده مىشود و شايد اكثر مردم داخل در اين قسم سوم هستند .
4 - تفسير جمله « لا * ( يَبْغُونَ عَنْها حِوَلًا ) * » .
« حول » ( بر وزن ملل ) معنى مصدرى دارد و به معنى « تحول » و نقل مكان است ، همانگونه كه در تفسير آيات گفتيم « فردوس » ، باغى از بهشت است كه بهترين نعمتها و مواهب الهى در آن جمع است ، و به همين دليل بهترين نقاط آن جهان مىباشد : و لذا ساكنان آن هرگز تمناى نقل مكان از آن را نمىكنند .
ممكن است سؤال شود پس زندگى در آنجا به صورت يك نواخت و راكد خواهد بود و اين خود عيب بزرگ آن است .
در پاسخ مىگوئيم هيچ مانعى ندارد كه تحول و تكامل در همان منطقه تداوم داشته باشد يعنى اسباب تكامل در آنجا جمع است ، و انسانها در پرتو اعمالى كه در اين
هامش
( 1 ) تفسير مجمع البيان ذيل آيات مورد بحث .