جنبه معنوى داشت ، اين گنج طبق بسيارى از روايات شيعه و اهل تسنن لوحى بوده كه بر آن كلمات حكمتآميزى نقش شده بود .
و در اينكه اين كلمات حكمتآميز چه بوده ؟ در ميان مفسران گفتگو است .
در كتاب كافى از امام صادق ع چنين نقل شده كه فرمود : اين گنج طلا و نقره نبود ، تنها لوحى بود كه چهار جمله بر آن ثبت بود
لا إله الا اللَّه ، من ايقن بالموت لم يضحك ، و من ايقن بالحساب لم يفرح قلبه ، و من ايقن بالقدر لم يخش الا اللَّه :
« معبودى جز اللَّه نيست ، كسى كه به موت ايمان دارد ( بيهوده ) نمىخندد ، و كسى كه يقين به حساب الهى دارد ( و در فكر مسئوليتهاى خويش است ) خوشحالى نمىكند ، و كسى كه يقين به مقدرات الهى دارد جز از خدا نمىترسد » . ( 1 )
ولى در بعضى ديگر از روايات آمده لوحى از طلا بود ، و به نظر مىرسد اين دو با هم منافات ندارد ، زيرا هدف روايت اول اين است كه انبوهى از درهم و دينار آن چنان كه از مفهوم گنج به ذهن مىآيد نبوده است .
و به فرض كه ما ظاهر كلمه « كنز » را بگيريم ، و به معنى اندوخته اى از زر و سيم تفسير كنيم باز مشكلى ايجاد نمىكند ، زيرا آن گنجى ممنوع است كه انسان مقدار قابل ملاحظه اى از اموال گرانقيمت را براى مدتى طولانى اندوخته كند در حالى كه در جامعه نياز فراوان بان باشد ، اما اگر فى المثل براى حفظ مال ، مالى كه در گردش معامله است ، يك يا چند روز آن را در زير زمين مدفون كنند ( آن چنان كه در زمانهاى گذشته بر اثر ناامنى معمول بوده كه حتى براى يك شب هم اموال خود را گاهى دفن مىكردند ) و سپس صاحب آن بر اثر
هامش
( 1 ) نور الثقلين جلد 3 صفحه 287 .