او گذارده شده است .
البته اين قانون كلى كه « هيچكس بار گناه ديگرى را به دوش نمىكشد » هيچگونه منافاتى با آنچه در آيه 25 سوره نحل گذشت كه مىگويد : « گمراه كنندگان بار مسئوليت كسانى را كه گمراه كردهاند نيز بر دوش مىكشند » ندارد .
زيرا آنها به خاطر اقدام به گمراه ساختن ديگران ، فاعل آن گناهند ، و يا همچون فاعل آن محسوب مىشوند ، بنا بر اين در حقيقت اين بار گناهان خودشان است كه بر دوش دارند و به تعبير ديگر « سبب » در اينجا در حكم « مباشر » ( انجام دهنده كار ) است .
همچنين روايات متعددى كه در زمينه سنت نيك و بد گذشت و مفهومش اين بود كه هر كس سنت نيك يا بدى بگذارد در پاداش و كيفر عاملين به آن ، شريك است ، نيز با آنچه در بالا گفتيم تضادى ندارد ، چرا كه « سنتگذار » در واقع از اجزاى علت تامه عمل است و شريك در فاعليت .
4 - سرانجام چهارمين حكم را به اين صورت بيان مىكند كه « ما هيچ شخص و قومى را مجازات نخواهيم كرد مگر اينكه پيامبرى را براى آنها مبعوث كنيم » تا وظائفشان را كاملا تشريح و اتمام حجت كند ( * ( وَما كُنَّا مُعَذِّبِينَ حَتَّى نَبْعَثَ رَسُولًا ) * ) .
در اينكه منظور از عذاب در اينجا هر نوع عذاب دنيا و آخرت است يا خصوص عذاب استيصال « ( يعنى مجازاتهاى نابود كننده همچون طوفان نوح ) در ميان مفسران گفتگو است ، ولى بدون شك ظاهر آيه مطلق است و هر نوع عذاب را شامل مىشود .
و نيز در اينكه آيا اين حكم ، مخصوص آن دسته از مسائل شرعى است كه تنها راه فهم آنها ادله نقليه است و يا همه مسائل را اعم از اصول و فروع ، عقلى و نقلى
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 51
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٥١