بعد اضافه مىكند : « ما همه آنها را در اين هنگام محشور مىكنيم به گونه اى كه حتى يك نفر را ترك نخواهيم گفت » ( * ( وَحَشَرْناهُمْ فَلَمْ نُغادِرْ مِنْهُمْ أَحَداً ) * ) .
« نغادر » از ماده « غدر » به معنى ترك گفتن چيزى است ، به همين - جهت كسى كه پيمان و عهد خود را بشكند و ترك كند مىگويند غدر كرده است ، و اينكه به گودالهاى آب « غدير » مىگويند بخاطر آن است كه مقدارى از آب باران در آنها ، رها و ترك شده است .
به هر حال جمله فوق تاكيدى است بر اين حقيقت كه « معاد » يك حكم عمومى و همگانى است و هيچكس از آن مستثنى نخواهد بود .
آيه بعد سخن از چگونگى رستاخيز انسانها مىگويد : « آنها همه در يك صف به پروردگارت عرضه مىشوند » ( عُرِضُوا عَلى رَبِّكَ صَفًّا ) .
اين تعبير ممكن است اشاره به آن باشد كه هر گروهى از مردم كه عقيده واحد يا عمل مشابهى دارند در يك صف قرار مىگيرند ، و يا اينكه همگى بدون هيچگونه تفاوت و امتياز در يك صف قرار خواهند گرفت .
و به آنها گفته مىشود : « شما همگى نزد ما آمديد ، همانگونه كه در آغاز شما را آفريديم » ( دْ جِئْتُمُونا كَما خَلَقْناكُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍ ) .
نه خبرى از اموال و ثروتها است ، نه زر و زيورها ، نه امتيازات و مقامات مادى ، نه لباسهاى رنگارنگ ، و نه يار و ياور ، درست همانگونه كه در آغاز آفرينش بوديد ، به همان حالت اول ! .
« اما شما گمان كرديد كه ما موعدى برايتان قرار نخواهيم داد » ( زَعَمْتُمْ أَلَّنْ نَجْعَلَ لَكُمْ مَوْعِداً ) .
و اين هنگامى بود كه غرور امكانات مادى شما را فرا مىگرفت و تمايل
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 452
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٤٥٢