تا جاى هيچگونه شبهه باقى نماند .
در اينكه منظور از « آية الليل » و « آية النهار » خود شب و روز است كه هر كدام آيه و نشانه اى است از پروردگار ، يا منظور از « آية الليل » قرص ماه و « آية النهار » قرص خورشيد است ؟ در ميان مفسران گفتگو است ( 1 ) .
اما دقت در خود آيه نشان مىدهد كه صحيح همان تفسير اول است ، زيرا تعبير « * ( وَجَعَلْنَا اللَّيْلَ وَالنَّهارَ آيَتَيْنِ ) * » دليل بر آن است كه هر كدام آيه و نشانه اى براى اثبات وجود خدا محسوب مىشود ، و منظور از محو آيه شب آنست كه پردههاى تاريك و ظلمت بار شب در زير پوششى از نور و روشنايى روز محو و نابود مىگردد ، و آنچه در دل شب پنهان گشته بود در پرتو روشنايى روز آشكار مىگردد .
و اگر در بعضى ديگر از آيات قرآن ( سوره يونس آيه 5 ) خورشيد و ماه را وسيله شناسايى سال و ماه و حساب قرار داده منافات با آنچه در بالا گفتيم ندارد ، زيرا پيدايش حساب و كتاب در برنامه زندگى انسان را مىتوان به شب و روز نسبت داد و هم به خورشيد و ماه ، چرا كه هر دو با هم پيوند دارند .
در نهج البلاغه در خطبه اشباح ضمن بيان نشانههاى عظمت خداوند چنين مىخوانيم :
و جعل شمسها آية مبصرة لنهارها ، و قمرها ، آية ممحوة من ليلها ، و اجراهما فى مناقل مجراهما ، و قدر سيرهما فى مدارج درجهما ، ليميز بين الليل و النهار بهما ، و ليعلم عدد السنين و الحساب بمقاديرهما :
« خورشيد را نشانه روشنى بخش روز ، و ماه را نشانه محو كننده شب قرار داد ، و آن دو را در مجرايشان به جريان انداخت ، و مراحل سيرشان را اندازه گيرى نمود ، تا ميان شب و روز تفاوت ايجاد كند ، و با اندازه گيرى اين دو ، شماره
هامش
( 1 ) در صورت اول اضافه « اضافه بيانيه » است و در صورت دوم اضافه « اضافه اختصاصيه » .