ضمنا پاداش مؤمنان را در عبارت كوتاه « * ( أَجْراً كَبِيراً ) * » و كيفر افراد بىايمان را در عبارت جامع « * ( عَذاباً أَلِيماً ) * » خلاصه كرده كه مفهوم هر دو آن چنان وسيع است كه هر گونه پاداش و كيفر معنوى و مادى ، جسمى و روحانى را شامل مىشود .
و اما اينكه در صفات دوزخيان تنها روى « عدم ايمان به آخرت » انگشت گذارده و سخن از اعمالشان نيست ، ممكن است از اين جهت باشد كه اعتقاد به آن دادگاه بزرگ بيش از هر چيز انسان را در مقابل گناهان كنترل مىكند ، و از اين گذشته انكار قيامت به انكار خدا نيز بازمىگردد ، زيرا چگونه ممكن است خداوند عادل و حكيم مردم اين جهان را در شرائطى كه مىبينيم به حال خود رها كند ، و جهان ديگرى در كار نباشد ، اين نه با حكمت او سازگار است و نه با عدالتش ، از همه گذشته چون بحث در آيه از پاداش و كيفر است تناسب با مساله آخرت و دادگاه عدل پروردگار دارد .
در آيه بعد به تناسب بحث گذشته به يكى از علل مهم بىايمانى كه عدم مطالعه كافى در امور است اشاره كرده چنين مىفرمايد : « انسان همانگونه كه نيكيها را طلب مىكند به خاطر دستپاچگى و عدم مطالعه كافى به طلب بديها برمىخيزد » ( * ( وَيَدْعُ الإِنْسانُ بِالشَّرِّ دُعاءَه بِالْخَيْرِ ) * ) .
« چرا كه انسان ذاتا عجول است » ( * ( وَكانَ الإِنْسانُ عَجُولًا ) * ) .
« دعا » در اينجا معنى وسيعى دارد كه هر گونه طلب و خواستن را شامل مىشود ، اعم از اينكه با زبان بخواهد ، و يا عملا براى بدست آوردن چيزى به پا خيزد و تلاش و كوشش كند .
در حقيقت عجول بودن انسان براى كسب منافع بيشتر و شتابزدگى او در تحصيل خير و منفعت سبب مىشود كه تمام جوانب مسائل را مورد بررسى قرار
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 39
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٣٩