4 - همه چيز با اتكاء بر مشيت خدا
آوردن جمله « ان شاء اللَّه » به هنگام بيان تصميمهاى مربوط به آينده ، نه تنها يك نوع ادب در پيشگاه خدا است ، بلكه بيان اين حقيقت مهم نيز هست كه ما چيزى از خود نداريم ، هر چه هست از ناحيه او است ، مستقل بالذات خدا است ، و ما همه متكى به او هستيم ، تا اراده او نباشد اگر تيغهاى عالم از جا حركت كنند حتى يك رگ را نخواهند بريد ، و اگر اراده او باشد همه چيز به سرعت تحقق مىيابد و حتى « شيشه را در بغل سنگ نگه مىدارد » .
اين در حقيقت همان مفهوم « توحيد افعالى » است كه در عين وجود اختيار و آزادى اراده انسان ، وجود هر چيز و هر كار را به مشيت خدا وابسته مىكند .
اين تعبير با افزايش دادن توجه ما را به خدا در كارها ، به ما نيرو و قدرت مىبخشد ، و هم دعوت به پاكى و صحت عمل مىكند .
از پاره اى از روايات استفاده مىشود كه اگر كسى سخنى را در ارتباط با آينده بدون انشاء اللَّه بگويد خدا او را به خودش وامىگذارد و از زير چتر حمايتش بيرون مىبرد . ( 1 )
در حديثى از امام صادق ع مىخوانيم : امام دستور داده بود نامه اى بنويسند ، هنگامى كه نامه پايان يافت و به خدمتش دادند ملاحظه كرد ، انشاء اللَّه در آن نبود ، فرمود :
« كيف رجوتم ان يتم هذا و ليس فيه استثناء ، انظروا كل موضع لا يكون فيه استثناء فاستثنوا فيه » « شما چگونه اميدوار بوديد كه اين نامه ( يا اين كار ) به پايان برسد در حالى كه انشاء اللَّه در آن نيست ، نگاه كنيد در هر جاى آن نيست بگذاريد » .
هامش
( 1 ) نور الثقلين جلد 3 صفحه 254 .