« يخرون » ( 1 ) .
آيه بعد گفتارشان را به هنگامى كه به سجده مىافتند بازگو مىكند :
« آنها مىگويند پاك و منزه است پروردگار ما ، مسلما وعدههاى پروردگارمان انجام شدنى است » ( * ( وَيَقُولُونَ سُبْحانَ رَبِّنا إِنْ كانَ وَعْدُ رَبِّنا لَمَفْعُولًا ) * ) ( 2 ) .
آنها با اين سخن نهايت ايمان و اعتماد خود را به ربوبيت پروردگار و صفات پاك او و هم به وعده هايى كه داده است ، اظهار مىدارند ، سخنى كه در آن هم ايمان به توحيد و صفات حق و عدالت او درج است و هم نبوت پيامبر ص و معاد ، و به اين ترتيب اصول دين را در يك جمله جمع مىكنند .
باز براى تاكيد بيشتر در تاثير آن آيات الهى و اين سجده عاشقانه در آيه بعد مىگويد : « آنها با تمام صورت بر خاك مىافتند ، اشكشان جارى مىشود ، و خشوعشان در برابر پروردگار افزون مىگردد » ( * ( وَيَخِرُّونَ لِلأَذْقانِ يَبْكُونَ وَيَزِيدُهُمْ خُشُوعاً ) * ) تكرار جمله « * ( يَخِرُّونَ لِلأَذْقانِ ) * » هم دليل بر تاكيد است ، هم استمرار .
همچنين استفاده از فعل مضارع « يبكون » دليل بر ادامه گريههاى عاشقانه آنها است .
و نيز به كار بردن فعل مضارع در « * ( يَزِيدُهُمْ خُشُوعاً ) * » ( خشوع آنها افزون مىشود ) دليل ديگرى بر اين است كه هرگز در يك حال متوقف نميمانند و هميشه به سوى قله تكامل پيش مىروند ، و هر زمان خشوع آنها افزون مىگردد ( خشوع حالت تواضع و ادب جسمى و روحى است كه انسان در مقابل شخص و يا حقيقتى داشته باشد ) .
هامش
( 1 ) تفسير روح المعانى جلد 15 صفحه 175 .
( 2 ) « ان » در جمله « * ( إِنْ كانَ وَعْدُ رَبِّنا ) * » شرطيه نيست ، بلكه تاكيديه ، و مخففه از مثقله است .