قدرت خدا است ( 1 ) .
2 - كدام آيات -
در اينكه منظور از اين آيات در جمله كفروا بآياتنا آيات توحيد است يا دلائل نبوت ، و يا آيات مربوط به معاد است احتمالات متعددى وجود دارد ، ولى با توجه به اينكه اين جمله در ضمن بحث معاد واقع شده به نظر مىرسد كه اشاره به آيات معاد بوده باشد ، و در حقيقت مقدمه اى است براى پاسخگويى به منكران معاد .
3 - منظور از « مثلهم » چيست -
قاعدتا بايد گفته شود كه خداوند با آن قدرتى كه دارد مىتواند اين انسانها را در قيامت بازگرداند در حالى كه در آيات فوق مىخوانيم مىتواند « مثل » آنها را بيافريند ، اين تعبير گاهى سبب اشتباه و يا لا اقل موجب استفهام براى بعضى شده است كه مگر انسانهايى كه در رستاخيز گام مىنهند همين انسانها نيستند ؟
بعضى از مفسران گفتهاند منظور از « مثل » در اينجا « عين » است ، زيرا گاهى مىگوئيم : « مثل تو نبايد چنين كارى را انجام دهد » و منظورمان اينست كه تو نبايد اين كار را انجام دهى ، ولى اين تفسير بسيار بعيد به نظر مىرسد ، زيرا اين گونه تعبيرها محل ديگرى دارد كه متناسب با مورد بحث ما نيست .
ظاهر اينست كه منظور از تعبير به « مثل » در آيه فوق همان اعاده و تجديد حيات است ، زيرا خلقت دوم مسلما عين خلقت اول نيست چرا كه حد اقل در زمان ديگر و شرائط ديگرى تحقق پذيرفته و صورت تازه اى است هر چند ماده همان ماده قديم بوده باشد ، فى المثل اگر ما خشت پوسيده و متلاشى شده اى را مجددا در قالب تازه اى همانند قالب بريزيم نمىتوان گفت عين همان خشت است هر چند غير آن هم نيست ، بلكه مثل آنست ، و اين نشان مىدهد كه قرآن تا چه حد در انتخاب تعبيرات دقيق است . ( دقت كنيد ) .
هامش
( 1 ) شرح بيشتر در اين زمينه را در كتاب « معاد و جهان پس از مرگ » بخوانيد