تفسير : چگونه معاد ممكن است ؟
در آيات گذشته ديديم كه چگونه سرنوشت شومى در جهان ديگر در انتظار مجرمان است . سرنوشتى كه هر انسان عاقلى را در انديشه فرو مىبرد ، آيات مورد بحث علت اين موضوع را به بيان ديگر تشريح مىكند .
نخست ميگويد : « اين كيفر آنها است به خاطر اينكه آيات ما را انكار كردند و گفتند آيا هنگامى كه ما تبديل به استخوانهاى پوسيده ، و خاكهاى پراكنده مىشويم آيا بار ديگر آفرينش تازه اى خواهيم يافت » ؟ ( * ( ذلِكَ جَزاؤُهُمْ بِأَنَّهُمْ كَفَرُوا بِآياتِنا وَقالُوا أَ إِذا كُنَّا عِظاماً وَرُفاتاً أَ إِنَّا لَمَبْعُوثُونَ خَلْقاً جَدِيداً ) * ) .
« رفات » چنان كه « راغب » در « مفردات » مىگويد : به معنى قطعاتى از كاه است كه نمىشكند و پراكنده مىشود ، ناگفته پيداست كه انسان در زير خاك نخست تبديل به استخوانهاى پوسيده مىشود سپس تبديل به خاك ميگردد و اين ذرات خاك نيز از هم متلاشى و پراكنده مىشوند .
قرآن بلافاصله از اين گفتار آنها كه مسئله معاد جسمانى را با تعجب مىنگريستند و يا آن را غير ممكن مىپنداشتند با بيان روشنى پاسخ داده ، ميگويد :
« آيا آنها نديدند خدايى كه آسمانها و زمين را آفريده قادر است مثل آنها را بيافريند » ؟
( * ( أَ وَلَمْ يَرَوْا أَنَّ اللَّه الَّذِي خَلَقَ السَّماواتِ وَالأَرْضَ قادِرٌ عَلى أَنْ يَخْلُقَ مِثْلَهُمْ ) * ) ولى آنها نبايد عجله كنند اين رستاخيز و قيامت اگر چه دير آيد سرانجام مىآيد « خداوند براى آنها سرآمدى قطعى قرار داده است ، و تا اين زمان موعود فرا نرسد قيامت بر پا نخواهد شد » ( * ( وَجَعَلَ لَهُمْ أَجَلًا لا رَيْبَ فِيه ) * ) .
اما اين ظالمان و ستمگران با شنيدن اين آيات نيز به همان راه انحرافى خود ادامه مىدهند و « جز راه كفر و انكار نمىپويند » ( * ( فَأَبَى الظَّالِمُونَ إِلَّا كُفُوراً ) * ) .