نشود محال است ايمان بياورد .
اين تعبير همانند آن است كه ما افرادى را به انجام يك كار خير قابل توجهى دعوت مىكنيم ، و يا انواع استدلال اهميت موضوع را گوشزد مىنمائيم ، اما عده اى مىپذيرند ، و عده اى مخالفت مىكنند ما مىگوئيم همه كس لايق انجام چنين كارى نيست !
نطفه پاك ببايد كه شود قابل فيض
و رنه هر سنگ و گلى لؤلؤ و مرجان نشود !
اين يك واقعيت است كه هر دلى لايق نور حق نيست ، و هر سرى جاى سوداى او نمىباشد ، به علاوه اين سخن اثر تحريك كننده در شنونده دارد و بسيار مىشود كه او براى اثبات لياقت خود دست از لجاجت برمىدارد و تسليم حق مىشود .
اين را نيز بارها گفتهايم كه هدايت و ضلالت الهى هرگز جنبه جبرى ندارد ، بلكه اثر مستقيم اعمال و صفات خود انسان است :
آنها كه در راه او به جهاد برمىخيزند و براى رسيدن به حق همه گونه فداكارى مىكنند ، مسلما شايسته آنند كه مشمول هدايت او شوند ( وَالَّذِينَ جاهَدُوا فِينا لَنَهْدِيَنَّهُمْ سُبُلَنا ) ( سوره عنكبوت آيه 69 ) .
و اما آنها كه با پيمودن راه عناد و لجاج و آلوده شدن به هر گونه ظلم و فساد و گناه شايستگى را در خود كشته ، و مستحق سلب توفيق و گمراهى شدهاند مسلما اين افراد را گمراه مىسازد ، چنان كه ميفرمايد ( وَيُضِلُّ اللَّه الظَّالِمِينَ ) ( ابراهيم 27 ) ( وَما يُضِلُّ بِه إِلَّا الْفاسِقِينَ ) ( سوره بقره 26 ) ( كَذلِكَ يُضِلُّ اللَّه مَنْ هُوَ مُسْرِفٌ مُرْتابٌ ) ( غافر 34 ) .
اما اينكه « اولياء » به صورت جمع ذكر شده ممكن است اشاره به تعدد خدايان پندارى ، و يا تنوع وسائل و اسبابهايى باشد كه آنها به آن پناه مىبردند ، يعنى هيچيك از اين وسائل و اسباب و همچنين انسانها و غير انسانها و خدايان پندارى نمىتوانند به فرياد آنها برسند و از گمراهى و بدبختى نجاتشان بخشند .