براى توضيح اين سخن بايد به چند نكته توجه كرد :
نخست اينكه : آيا جهانى بيرون از وجود ما هست يا نه ؟ مسلما چنين جهانى وجود دارد ، و ايده آليستها كه وجود جهان خارج را انكار مىكنند و مىگويند هر چه هست « مائيم » و « تصورات ما » و جهان خارج درست همانند صحنه هايى كه در خواب مىبينيم چيزى جز تصورات نيست ، سخت در اشتباهند ، و اشتباه آنها را در جاى خود اثبات كردهايم كه چگونه ايده آليستها در عمل رئاليست مىشوند ، و آنچه را در محيط كتابخانه خود مىانديشند هنگامى كه به كوچه و خيابان و محيط زندگى معمولى قدم مىگذارند همه را فراموش مىكنند .
ديگر اينكه آيا ما از وجود جهان بيرون آگاه هستيم يا نه ؟
قطعا پاسخ اين سؤال نيز مثبت است ، زيرا ما آگاهى زيادى از جهان بيرون خود داريم ، و از موجوداتى كه در اطراف ما با نقاط دور دست است اطلاعات فراوانى در اختيار ما هست .
اكنون اين سؤال پيش مىآيد آيا جهان خارج به درون وجود ما مىآيد ؟
مسلما نه ، بلكه نقشه آن پيش ما است كه با استفاده از خاصيت « واقعنمايى » به جهان بيرون وجود خود پى مىبريم .
اين واقعنمايى نمىتواند تنها خواص فيزيك و شيميايى مغز باشد زيرا اين خواص زائيده تاثرات ما از جهان بيرون است ، و به اصطلاح معلول آنها است ، درست همانند تاثيرهايى كه غذا روى معده ما مىگذارد . آيا تاثير غذا روى معده و فعل و انفعال فيزيكى و شيميايى آن سبب مىشود كه معده از غذاها آگاهى داشته باشد ، پس چطور مغز ما مىتواند از دنيا بيرون خود با خبر گردد ؟ ! به تعبير ديگر : براى آگاهى از موجودات خارجى و عينى يك نوع احاطه بر آنها لازم است ، و اين احاطه كار سلولهاى مغزى نيست ، سلولهاى مغزى تنها از خارج متاثر مىشوند ، و اين تاثر : همانند تاثر ساير دستگاههاى بدن از وضع
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 262
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٢٦٢