نزديكتر قرار دارند همچون خاك ، و پاره اى دورترند همچون سنگ و آهن .
دومين ايراد آنها اين بود كه مىگفتند : بسيار خوب اگر بپذيريم كه اين استخوانهاى پوسيده و متلاشى شده قابل بازگشت به حيات است چه كسى قدرت انجام اين كار را دارد ، چرا كه اين تبديل را يك امر بسيار پيچيده و مشكل مىدانستند « آنها مىگويند چه كسى ما را باز مىگرداند ؟ » ( * ( فَسَيَقُولُونَ مَنْ يُعِيدُنا ) * ) .
پاسخ اين سؤال را قرآن چنين مىگويد : « به آنها بگو همان كسى كه شما را روز اول آفريد » ( * ( قُلِ الَّذِي فَطَرَكُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍ ) * ) .
اگر در قابليت « قابل » شك داريد كه شما در اول خاك بوديد چه مانعى دارد بار ديگر خاك شويد و به زندگى بازگرديد .
و اگر در فاعليت « فاعل » شك داريد همان خدايى كه در آغاز شما را از خاك آفريد مىتواند بار ديگر اين كار را تكرار كند كه حكم الامثال فيما يجوز و فيما لا يجوز واحد .
سرانجام به سومين ايراد آنها مىپردازد و مىگويد : « آنها سر خود را از روى تعجب و انكار تكان مىدهند و مىگويند : چه زمانى اين معاد واقع مىشود » ؟
( * ( فَسَيُنْغِضُونَ إِلَيْكَ رُؤُسَهُمْ وَيَقُولُونَ مَتى هُوَ ) * ) .
« * ( فَسَيُنْغِضُونَ ) * » از ماده « انغاض » به معنى حركت دادن سر به سوى طرف مقابل از روى تعجب است .
آنها در حقيقت با اين ايراد خود مىخواستند اين مطلب را منعكس كنند كه به فرض اين ماده خاكى قابل تبديل به انسان باشد ، و قدرت خدا را نيز قبول كنيم ، اما اين يك وعده نسيه بيش نيست و معلوم نيست در چه زمانى واقع مىشود ؟
اگر در هزاران يا ميليونها سال بعد باشد چه تاثيرى در زندگى امروز ما مىكند ، سخن از نقد بگو و نسيه را رها كن .
قرآن در پاسخشان مىگويد : « به آنها بگو شايد زمان آن نزديك باشد »
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 154
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص١٥٤