52 - همان روز كه شما را ( از قبرهايتان ) فرا مىخواند ، شما هم اجابت مىكنيد در حالى كه حمد او مىگوئيد و تصور مىكنيد تنها مدت كوتاهى ( در جهان برزخ ) درنگ كرديد .
تفسير : رستاخيز قطعى است
در آيات گذشته سخن از « توحيد » و مبارزه با شرك بود ، اما در آيات مورد بحث سخن از « معاد » كه در همه جا مكمل مساله توحيد است به ميان آمده ، و همانگونه كه سابقا هم گفتهايم اساسىترين اعتقادات اسلامى را عقيده به مبدء و معاد تشكيل مىدهد و اعتقاد به اين دو اصل است كه انسان را از نظر عملى و اخلاقى تربيت مىكند ، از آلودگى و گناه بازمىدارد و به انجام وظيفه دعوت مىكند ، و او را در مسير تكامل به پيش مىبرد ، در اين آيات به سه سؤال و يا سه ايراد منكران معاد پاسخ گفته شده است :
نخست مىگويد : « آنها گفتند هنگامى كه ما به استخوانهايى تبديل شديم و اين استخوانها نيز پوسيده و متفرق شد ، آيا باز آفرينش جديدى پيدا خواهيم كرد » ؟ ! ( * ( وَقالُوا أَ إِذا كُنَّا عِظاماً وَرُفاتاً أَ إِنَّا لَمَبْعُوثُونَ خَلْقاً جَدِيداً ) * ) ( 1 ) .
آيا اصلا اين امكان دارد كه استخوانهاى پوسيده و متلاشى شده كه هر ذرهاى از آن در كنارى افتاده است از نو جمعآورى شود سپس لباس حيات بر آن بپوشانند ؟
استخوان پوسيده متلاشى شده كجا و يك انسان زنده و نيرومند و عاقل كجا ؟
اين تعبير مانند بسيارى از تعبيرات ديگر قرآن در زمينه معاد نشان مىدهد كه پيامبر ص همواره در دعوت خود سخن از مساله « معاد جسمانى » مىگفت كه اين جسم بعد از متلاشى شدن بازمىگردد ، و گرنه هر گاه سخن تنها از معاد روحانى
هامش
( 1 ) « رفات » بر وزن كرات ، به هر چيزى كه كهنه و پوسيده و متلاشى شود مىگويند .