« طاغوت » ، همانگونه كه قبلا نيز گفتهايم ، صيغه مبالغه از ماده طغيان به معنى متجاوز و متعدى از حد و مرز است ، و به هر چيزى كه وسيله تجاوز از حد گردد نيز گفته مىشود ، از اين جهت به شيطان ، بت ، حاكم جبار و ستمگر و مستكبر ، و بالآخره مسيرى كه به غير حق منتهى گردد ، طاغوت گفته مىشود .
اين كلمه هم به معنى مفرد و هم به معنى جمع استعمال مىشود ، هر چند گاهى آن را به « طواغيت » جمع مىبندند .
اكنون ببينيم نتيجه دعوت انبيا به توحيد به كجا رسيد ، در اينجا قرآن مىگويد :
« گروهى از آن امتها كسانى بودند كه خدايشان هدايت كرد » ( * ( فَمِنْهُمْ مَنْ هَدَى اللَّه ) * ) .
« و گروهى از آنان ضلالت و گمراهى دامانشان را گرفت » ( * ( وَمِنْهُمْ مَنْ حَقَّتْ عَلَيْه الضَّلالَةُ ) * ) .
گرچه باز در اين آيه پيروان مكتب جبر سر و صدا بلند كردهاند اين هم دليل ديگرى بر مكتب ما ! ولى كرارا گفتهايم اگر آيات هدايت و ضلالت را در كنار هم بچينيم هيچگونه ابهامى در آنها نيست ، و نه تنها اشاره اى به جبر نمىكند بلكه به وضوح مساله اختيار و اراده و آزادى انسان را بيان مىدارد ، چرا كه بسيارى از آيات قرآن مىگويد هدايت و ضلال الهى به دنبال شايستگيها يا ناشايستگىهايى است كه در انسانها بر اثر اعمالشان پيدا مىشود .
خداوند ظالمان ، مسرفان ، دروغگويان و مانند آنها را ، طبق صريح آيات قرآن ، هدايت نمىكند ، ولى به عكس آنهايى كه در راه خدا جهاد و تلاش و كوشش مىكنند و آنهايى كه دعوت پيامبران را مىپذيرند ، همه را مشمول الطاف خود قرار داده و در مسير پر فراز و نشيب تكامل و سير الى اللَّه هدايتشان مىكند ، ولى گروه اول را به حال خود وا مىگذارد ، تا نتيجه اعمالشان دامان آنها را بگيرد
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 222
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٢٢٢