لغت گفتگو است : ابن عباس نقل شده كه « تحسس » در امور خير است و « تجسس » در امور شر . بعضى ديگر گفتهاند تحسس ، كوشش براى شنيدن سرگذشت اشخاص و اقوام است ، اما تجسس كوشش براى جستجوى عيبها .
و بعضى هر دو را به يك معنى دانستهاند ، ولى با توجه به حديثى كه مىگويد « لا تجسسوا و لا تحسسوا » روشن مىشود كه اين دو با هم مختلفند ، و نظر ابن عباس در تفاوت ميان اين دو متناسب معنى آيات مورد بحث به نظر مىرسد ، و اگر مىبينيم كه در حديث از هر دو نهى شده ممكن است اشاره به اين باشد كه جستجو در كار مردم نكنيد نه در كار خيرشان و نه در كار شرشان .
« روح » به معنى رحمت ، و راحت و فرج و گشايش كار است .
« راغب » در مفردات مىگويد : روح ( بر وزن لوح ) و روح ( بر وزن نوح ) هر دو در اصل به يك معنى است ، و به معنى « جان » و « تنفس » است ، سپس روح ( بر وزن لوح ) به رحمت و فرج آمده است ( بخاطر اينكه هميشه به هنگام گشايش مشكلات ، روح و جان تازه اى به انسان دست مىدهد و نفس آزاد مىكشد ) .
به هر حال فرزندان يعقوب بارها را بستند و روانه مصر شدند و اين سومين مرتبه است كه آنها به اين سرزمين پرحادثه وارد مىشوند .
در اين سفر بر خلاف سفرهاى گذشته يك نوع احساس شرمندگى روح آنها را آزار مىدهد ، چرا كه سابقه آنها در مصر و نزد عزيز : سخت آسيب ديده ، و بد نام شدهاند ، و شايد بعضى آنها را به عنوان « گروه سارقان كنعان » بشناسند ، از سوى ديگر متاع قابل ملاحظه اى براى معاوضه با گندم و ساير مواد غذايى ، همراه ندارند ، از دست دادن برادر دوم ، بنيامين و ناراحتى فوق العاده پدر بر مشكلات آنان افزوده ، و در واقع كارد به استخوانشان رسيده است ، تنها چيزى كه در ميان انبوه اين مشكلات و ناراحتيهاى جانفرسا مايه تسلى خاطر آنها
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 58
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٥٨