جهان بسيار زيادتر است ( 1 ) نيز شاهد خوبى بر اين واقعيت مىباشد .
البته ما نمىتوانيم ترسيم دقيقى از جهان ديگر و ويژگيهايش در اين جهان داشته باشيم ، همانگونه كه كودك در عالم جنين - اگر فرضا هم عقل كامل مىداشت نمىتوانست ويژگيهاى عالم بيرون از جنين را درك كند .
ولى همين قدر مىدانيم كه دگرگونى عظيمى در اين جهانى كه هستيم پيدا مىشود ، اين جهان به كلى ويران مىگردد ، و به جهان كاملا جديدى تبديل مىشود ، جالب اينكه در روايات متعددى كه در منابع اسلامى نقل شده مىخوانيم كه در آن هنگام زمين و عرصه محشر تبديل به « نان پاكيزه و سفيد رنگى » مىشود كه انسانها مىتوانند از آن تغذيه كنند ! تا حسابشان روشن گردد ، و هر كدام به سوى سرنوشتشان حركت كنند .
اين روايات در تفسير « نور الثقلين » به طرق مختلف نقل شده است ( 2 ) و بعضى از مفسران اهل تسنن مانند « قرطبى » نيز در ذيل همين آيه اشاره به چنين رواياتى كرده است ( 3 ) .
بعيد نيست منظور از اين روايات آن باشد كه در آن جهان ، زمين به جاى آنكه خاك آن را پوشانده باشد ، يك ماده غذايى قابل جذب براى بدن انسان ، سراسر آن را فرا گرفته ، و به تعبير ديگر خاك چيزى نيست كه قابل جذب بدن انسان باشد و حتما مواد غذايى موجود در خاك بايد در لابراتوار ريشه و ساقه و شاخه گياهان تبديل به مواد قابل جذبى براى بدن انسان شوند ، ولى در آن روز به جاى خاك ماده اى سطح زمين را فرا گرفته كه به آسانى براى بدن انسان قابل جذب است ، و اگر از آن تعبير به نان شده است به خاطر آن است كه بيشترين
هامش
( 1 ) سوره معارج آيه 4 .
( 2 ) تفسير نور الثقلين جلد 2 صفحه 555 تا 577 .
( 3 ) تفسير قرطبى صفحه 3613 جلد 5 .