« مجازاتهاى آن روز آن قدر وحشتناك است كه اين ستمگران ، از شدت هول گردنهاى خود را برافراشته ، سر به آسمان بلند كرده ، و حتى پلكهاى چشمهاشان بى حركت ميماند و دلهايشان از شدت نگرانى و پريشانى به كلى تهى مىشود » ( * ( مُهْطِعِينَ مُقْنِعِي رُؤُسِهِمْ لا يَرْتَدُّ إِلَيْهِمْ طَرْفُهُمْ وَأَفْئِدَتُهُمْ هَواءٌ ) * ) .
« تشخص » از ماده « شخوص » به معنى از حركت افتادن چشم و به نقطه خيره شدن است .
« مهطعين » از ماده « اهطاع » به معنى « گردنكشيدن » است ، و بعضى آن را به معنى « سرعت گرفتن » بعضى به معنى « نگاه كردن با ذلت و خشوع » دانستهاند ، ولى با توجه به جملههاى ديگر آيه همان معنى اول مناسبتر به نظر مىرسد .
« مقنعى » از ماده « اقناع » به معنى « سر به آسمان كشيدن » است .
جمله « * ( لا يَرْتَدُّ إِلَيْهِمْ طَرْفُهُمْ ) * » مفهومش اين است كه پلكهاى چشمهاى آنها از هول و وحشت به هم نمىخورد ، گويى همانند چشم مردگان از كار افتاده است ! جمله « * ( أَفْئِدَتُهُمْ هَواءٌ ) * » به معنى تهى شدن دلهاى آنها است ، درست همانند آنچه در زبان فارسى مىگوئيم فلان كس خبر وحشتناكى به من داد و يك مرتبه دلم تهى شد ، و يا قلبم فرو ريخت ، در واقع آنها آن چنان دستپاچه مىشوند كه همه چيز را فراموش مىكنند ، حتى خودشان را ، گويى تمام معلومات از دل و جان آنها به بيرون فرار كرده ، و هر گونه قوت و قدرت را از دست دادهاند .
بيان اين پنج صفت : خيره شدن چشمها ، كشيدن گردنها ، بلند كردن سرها ، از حركت افتادن پلك چشمها ، و فراموش كردن همه فكرها ، ترسيم بسيار گويايى است از هول و وحشت فوق العاده شديدى كه در آن روز به ظالمان دست مىدهد ، همانها كه هميشه با نگاههاى مغرورانه و متكبرانه خويش همه چيز را
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 375
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٣٧٥