وَ الْقَمَرَ نُوراً . . . ما خَلَقَ اللَّه ذلِكَ إِلَّا بِالْحَقِّ : « او كسى است كه خورشيد را مايه روشنى و ماه را وسيله نور افشانى قرار داد ، اين كار را جز از روى حساب و حكمت انجام نداد » ( يونس - 5 ) .
و گاه به شخصى كه چنين كارى را انجام داده است « حق » گفته مىشود همانگونه كه بر خداوند اين كلمه اطلاق شده است فَذلِكُمُ اللَّه رَبُّكُمُ الْحَقُّ :
« اين خداوند ، پروردگار حق شما است » ( يونس آيه 32 ) .
و گاه به اعتقادى كه مطابق واقع است ، « حق » گفته مىشود مانند فَهَدَى اللَّه الَّذِينَ آمَنُوا لِمَا اخْتَلَفُوا فِيه مِنَ الْحَقِّ : « خداوند كسانى را كه ايمان آوردهاند به آنچه در آن از اعتقادات اختلاف كردند هدايت فرموده است » ( بقره - 213 ) .
و گاه به گفتار و عملى گفته مىشود كه به اندازه لازم و در وقت لزومش انجام گرفته است ، مانند حَقَّ الْقَوْلُ مِنِّي لأَمْلأَنَّ جَهَنَّمَ : « قول حقى از من صادر شده كه جهنم را پر مىكنم » ( از گنهكاران ) ( سجده آيه 13 ) .
و به هر حال نقطه مقابل آن ، « باطل » و « ضلال » و « لعب » و بيهوده و مانند اينها است .
و اما در آيه مورد بحث بدون شك اشاره به همان معنى اول است يعنى ساختمان عالم آفرينش ، آسمان و زمين ، همگى نشان مىدهد كه در آفرينش آنها ، نظم و حساب و حكمت و هدفى بوده است ، نه خداوند به آفرينش آنها نياز داشته و نه از تنهايى احساس وحشت مىنموده ، و نه كمبودى را با آن مىخواهد در ذات خود بر طرف سازد چرا كه او بىنياز از همه چيز است ، بلكه اين جهان پهناور منزلگاهى است براى پرورش مخلوقات و تكامل بخشيدن هر چه بيشتر به آنها .
سپس اضافه مىكند دليل بر اينكه نيازى به شما و ايمان آوردن شما ندارد اين است كه « اگر اراده كند شما را مىبرد و خلق تازه اى به جاى شما مىآورد »
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 319
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٣١٩