است ! ( 1 )
نكتهها :
1 - مقام پروردگار يعنى چه ؟
در آيات فوق خوانديم كه پيروزى بر ظالمان و حكومت بر زمين به دنبال نابودى آنها از آن كسانى است كه از « مقام خداوند » بترسند ، در اينكه منظور از كلمه مقام در اينجا چيست ؟ احتمالات متعددى داده شده كه ممكن است همه آنها صحيح و مراد از آيه باشد :
الف : منظور موقعيت پروردگار به هنگام محاسبه است ، همانگونه كه در آيات ديگر قرآن نيز مىخوانيم وَأَمَّا مَنْ خافَ مَقامَ رَبِّه وَنَهَى النَّفْسَ عَنِ الْهَوى . . . ( نازعات - 40 ) وَلِمَنْ خافَ مَقامَ رَبِّه جَنَّتانِ ( رحمان - 46 ) ب : مقام به معنى « قيام » و قيام به معنى « نظارت و مراقبت » است ، يعنى آن كس كه از نظارت شديد خداوند بر اعمال خويش ، ترسان است و احساس مسئوليت مىكند .
ج : « مقام » به معنى « قيام براى اجراى عدالت و احقاق حق » است ، يعنى
هامش
( 1 ) در همين جنگ خانمانسوزى كه به هنگام نوشتن اين بحث با آن روبرو هستيم و مىدانيم چيزى جز محصول خودخواهى يك حاكم ستمگر و يا به تعبير صحيحتر يك جبار عنيد ديوانه نيست ، و هيچ هدف عاقلانه اى نمىتوان براى آن تصور كرد ، چه جنايات و ستمهايى اتفاق افتاده كه زبان و قلم از شرح آن عاجز است ، ما خود نمونه هايى از مجروحان جنگ را در بيمارستانهاى غرب مملكت ديديم ، از كودكان بىگناه گرفته تا پير مردان و زنانى كه چشمان يا دست و پاهاى خود را از دست داده بودند و در حالتى به سر مىبردند كه مشاهده منظره آنان راستى هر انسانى را سخت تكان مىداد ، فكر كنيد هنگامى كه يك بيدادگر هزاران هزار نفر را اين چنين گرفتار سازد چه مجازاتى براى او مىتوان در نظر گرفت ؟ !