انحراف و ظلم و گناه ترسان باشند و آنها را جدى تلقى كنند « ( * ( ذلِكَ لِمَنْ خافَ مَقامِي وَخافَ وَعِيدِ ) * ) .
بنا بر اين موهبت و لطف من نه بىحساب است و نه بى دليل ، بلكه مخصوص كسانى است كه با احساس مسئوليت در برابر مقام عدل پروردگار نه گرد ظلم و ستم مىگردند و نه در برابر دعوت حق ، لجاجت و دشمنى به خرج مىدهند .
و در اين هنگام كه پيامبران كارد به استخوانشان رسيده بود و تمام وظيفه خود را در برابر قوم خويش انجام داده بودند و آنها كه بايد ايمان بياورند ايمان آورده و بقيه به كفر پافشارى داشتند و مرتبا رسولان را تهديد مىكردند ، در اين موقع « آنها از خداوند تقاضاى فتح و پيروزى كردند » ( * ( وَاسْتَفْتَحُوا ) * ) .
و خداوند هم دعاى اين مجاهدان راستين را به هدف اجابت رسانيد بطورى كه « جباران عنيد نوميد و زيانكار و نابود شدند » ( * ( وَخابَ كُلُّ جَبَّارٍ عَنِيدٍ ) * ) .
« خاب » از ماده « خيبة » ( بر وزن غيبت ) به معنى از دست رفتن مطلوب است كه با كلمه نوميدى در فارسى تقريبا مساوى است .
« جبار » در اينجا به معنى متكبر و گردنكش است ، و در حديثى آمده كه زنى به حضور پيامبر آمد پيامبر ص دستورى به او داد ، او سرپيچى كرد و و فرمان پيامبر را اجرا ننمود ، پيامبر فرمود : دعوها فانها جباره : « او را رها كنيد كه زن سركشى است » ( 1 ) .
ولى كلمه « جبار » گاهى بر خداوند نيز اطلاق مىشود كه به معنى ديگرى است و آن « اصلاح كننده موجود نيازمند به اصلاح » و يا « كسى كه مسلط بر همه چيز است » مىباشد ( 2 ) .
هامش
( 1 ) نقل از تفسير فخر رازى ذيل آيه .
( 2 ) براى توضيح بيشتر به جلد چهارم تفسير نمونه صفحه 338 مراجعه فرمائيد .