بدترين شكنجهها و عذابها را بر شما بنى اسرائيل تحميل مىكردند .
آيا اين درد كوچكى است كه نيروى فعال يك جمعيت را از ميان ببرند و زنان آنها را بدون سرپرست ، به صورت كنيزانى در چنگال يك مشت افراد ظالم و ستمگر باقى بگذارند ؟
ضمنا تعبير به فعل مضارع ( يسومون ) اشاره به اين است كه اين كار مدتها ادامه داشت ( 1 ) .
اين نكته نيز قابل توجه است كه سر بريدن پسران و كنيزى زنان و دختران را بوسيله « واو » بر « * ( سُوءَ الْعَذابِ ) * » عطف مىكند ، در حالى كه خود از مصداقهاى سوء العذاب است ، و اين به خاطر اهميت اين دو عذاب بوده است ، و نشان مىدهد كه قوم جبار و ستمگر فرعون شكنجهها و تحميلات ديگرى نيز بر بنى اسرائيل داشتهاند ، اما از ميان همه اين دو شديدتر و سختتر بوده است .
سپس اضافه مىكند كه اين را هم « به خاطر بياوريد كه پروردگار شما اعلام كرد اگر شكر نعمتهاى مرا بجا آوريد من بطور قطع نعمتهاى شما را افزون مىكنم و اگر كفران كنيد عذاب و مجازات من شديد است » ( * ( وَإِذْ تَأَذَّنَ رَبُّكُمْ لَئِنْ شَكَرْتُمْ لأَزِيدَنَّكُمْ وَلَئِنْ كَفَرْتُمْ إِنَّ عَذابِي لَشَدِيدٌ ) * ) ( 2 ) .
اين آيه ممكن است دنباله كلام موسى به بنى اسرائيل باشد كه آنها را در برابر آن نجات و پيروزى و نعمتهاى فراوان دعوت به شكرگزارى كرد ، و وعده فزونى نعمت به آنها داد ، و در صورت كفران تهديد به عذاب نمود ، و نيز ممكن است يك جمله مستقل و خطاب به مسلمانان بوده باشد ، ولى به هر حال از نظر
هامش
( 1 ) توجه داشته باشيد كه نظير اين آيه با كمى تفاوت در سوره بقره آيه 49 گذشت .
( 2 ) تاذن از باب تفعل و به معنى اعلام با تاكيد است زيرا ماده افعال از آن ( ايذان ) به معنى اعلام است و چون به باب تفعل در آيد اضافه و تاكيد از آن استفاده مىشود .