و نيز روايات بسيارى كه در زمينه لوح محفوظ و لوح محو و اثبات و علم پيامبران و امامان وارد شده با توجه به توضيح بالا كاملا حل مىشود كه به عنوان نمونه چند قسمت را ذيلا مىآوريم :
1 - از امير مؤمنان على ع نقل شده كه از پيامبر خدا ص درباره آيه فوق سؤال كرد ، پيامبر فرمود :
لاقرن عينيك بتفسيرها و لاقرن عين امتى بعدى بتفسيرها ، الصدقة على وجهها و بر الوالدين و اصطناع المعروف يحول الشقاء سعادة ، و يزيد فى العمر ، و يقى مصارع السوء :
« من چشمان تو را به تفسير اين آيه روشن ميسازم و همچنين چشمان امتم را بعد از من ، : كمك به نيازمندان هر گاه به صورت صحيح انجام گيرد و نيكى به پدر و مادر و انجام هر كار خير ، شقاوت را به سعادت مبدل مىكند ، و عمر را طولانى و از خطرات جلوگيرى مىنمايد » ( 1 ) .
اشاره به اينكه سعادت و شقاوت يك امر حتمى و اجتناب ناپذير نيست ، حتى اگر انسان كارهايى انجام داده باشد كه در صف اشقياء قرار گيرد ، اما مىتواند با تغيير موضع خود و روى آوردن به نيكيها و مخصوصا كمك و خدمت به خلق خدا سرنوشت خود را دگرگون سازد ، چرا كه جاى اين امور ، لوح محو و اثبات است ، نه ام الكتاب .
بايد توجه داشت كه آنچه در حديث فوق آمده ، قسمتى از مفهوم آيه است كه به عنوان يك مثال روشن بيان شده است .
2 - از امام باقر ع چنين نقل شده كه فرمود :
من الامور امور محتومة كائنة لا محالة ، و من الامور امور موقوفة عند اللَّه ، يقدم فيها ما يشاء و يمحو ما يشاء و يثبت منها ما يشاء . . . :
« قسمتى از حوادث حتمى است كه حتما تحقق مىپذيرد ، و قسمت ديگرى مشروط به شرائطى است در نزد خدا كه هر كدام را صلاح بداند مقدم
هامش
( 1 ) الميزان جلد 11 صفحه 419 .