« پنجمين » برنامه آنها استقامت است ، در برابر تمام مشكلاتى كه در مسير اطاعت و ترك گناه و جهاد با دشمن و مبارزه با ظلم و فساد وجود دارد ( 1 ) آن هم صبر و استقامتى براى جلب خشنودى پروردگار ، و لذا مىفرمايد : آنها كسانى هستند كه بخاطر جلب رضايت پروردگارشان صبر و استقامت به خرج دادند ، ( * ( وَالَّذِينَ صَبَرُوا ابْتِغاءَ وَجْه رَبِّهِمْ ) * ) .
كرارا مفهوم « صبر » را كه « استقامت به معنى وسيع كلمه » است ، يادآور شدهايم و اما تعبير به « * ( وَجْه رَبِّهِمْ ) * » يكى از دو معنى را مىرساند :
نخست اينكه وجه در اين گونه موارد به معنى « عظمت » است ، همانگونه كه به « نظر » و « رأى » مهم گفته مىشود هذا وجه الرأى : « يعنى اين رأى مهمى است » و اين شايد به خاطر آنست كه « وجه » در اصل به معنى صورت است و صورت انسان مهمترين قسمت ظاهرى بدن او است ، زيرا اعضاى مهم گويايى و بينايى و شنوايى در آن قرار گرفته است .
ديگر اينكه « وجه رب » در اينجا به معنى « رضايت و خشنودى پروردگار » است ، يعنى آنها به خاطر جلب رضاى حق در برابر همه مشكلات صبر و استقامت بخرج مىدهند ، استعمال وجه در اين معنى ، به خاطر آن است كه انسان هنگامى كه مىخواهد جلب رضايت كسى را كند صورت او را به خود متوجه مىسازد ، ( بنا بر اين وجه در اينجا جنبه كنايى دارد ) .
در هر صورت اين جمله دليل روشنى است بر اينكه صبر و شكيبايى و بطور كلى هر گونه عمل خير در صورتى ارزش دارد كه « ابتغاء وجه اللَّه » و براى خدا باشد ، و اگر انگيزههاى ديگرى از قبيل رياكارى و جلب توجه مردم كه او آدم با استقامت و نيكوكارى است ، و يا حتى براى ارضاى غرور خود ، كارى را انجام دهد
هامش
( 1 ) صبر نه تنها در برابر « اطاعت » و « معصيت » و « مصيبت » لازم است ، بلكه در برابر نعمت هم نيز صبر بايد كرد يعنى آن چنان كه انسان را به غرور و مستى و بىبندبارى نكشد .