در يكى از روايات مىخوانيم كه يكى از ماديها ( زنادقه ) خدمت امام صادق ع رسيد و عرض كرد خداوند مىفرمايد « هر زمان كه پوست تن دوزخيان از شدت آتش بسوزد ما پوست ديگرى بر آنها مىپوشانيم تا طعم عذاب را به خوبى بچشند » گناه آن پوست ديگر چيست كه آن هم مجازات شود ؟ ! امام فرمود : آن پوست هم عين پوست اول است و هم غير آن ، سؤال كننده قانع نشد و از اين پاسخ نتوانست چيزى بفهمد ، ولى امام ع با ذكر يك مثال گويا آن چنان مساله را روشن ساخت كه جايى براى گفتگو باقى نماند ، فرمود :
ملاحظه كن يك خشت پوسيده و فرسوده را خرد مىكنى و سپس همان خاك را گل كرده و در قالب مىريزى و يك خشت نو از آن مىسازى ، اين همان خشت اول است و از يك نظر غير آن ( 1 ) .
اما در اينجا ذكر يك نكته كاملا ضرورى است و آن اينكه مثال با اين همه نقشهاى ارزنده و مؤثرش در صورتى مىتواند نقش اساسى خود را ايفا كند كه كاملا موافق و هماهنگ با مطلبى باشد كه مثال براى آن انتخاب شده است ، و الا گمراه كننده و مخرب خواهد بود ، يعنى به همان نسبت كه يك مثال درست و هماهنگ مفيد و مؤثر است ، يك مثال انحرافى مخرب و ويرانگر و گمراه كننده مىباشد .
و به همين دليل منافقان و بد انديشان هميشه براى گمراه ساختن مردم و اغفال ساده دلان از مثالهاى انحرافى استفاده مىكنند ، و براى دروغ خود از فروغ مثال كمك مىگيرند ، و بايد به دقت مراقب اين گونه مثلهاى انحرافى و سوء استفاده از مثال باشيم .
هامش
( 1 ) شرح اين حديث را در جلد 3 تفسير نمونه صفحه 428 كه به نقل از مجالس شيخ و احتجاج طبرسى ، آوردهايم مطالعه فرمائيد .