نيست « ؟ ! ( يس - 8 ) .
2 - آيا خداوند ستمگران را مىبخشد ؟ .
در آيات فوق خوانديم كه پروردگار نسبت به مردم با ظلمى كه دارند ، داراى مغفرت و آمرزش است ، مسلما منظور اين نيست كه خداوند ظالمى را كه بر ظلمش اصرار دارد مشمول عفو مىكند ، بلكه مىخواهند به ظالمان نيز امكان بازگشت و اصلاح خويش را به اين وسيله بدهد ، و الا مشمول جمله دوم كه مىگويد پروردگار تو « شديد العقاب » است خواهد بود .
ضمنا از اين آيه استفاده مىشود كه گناهان كبيره ( از جمله ظلم ) نيز قابل بخشش است ( منتها با تمام شرائطش ) اين آيه و مانند آن به گفتار نادرستى كه از قديم از « معتزله » نقل شده كه مىگفتند گناهان كبيره هرگز بخشيده نخواهد شد پاسخ قاطع مىدهد .
و در هر حال ، ذكر « مغفرت وسيع » پروردگار و « عقاب شديد » او در واقع براى قرار دادن همگان در خط ميانه « خوف » و « رجاء » است كه عامل مهم تربيت انسان مىباشد ، نه هرگز از رحمت خدا مايوس شوند ، هر چند جرمشان سنگين باشد ، و نه هرگز از مجازات او خود را در امان بدانند هر چند گناهشان خفيف باشد .
و لذا در حديثى از پيامبر ص مىخوانيم
لو لا عفو اللَّه و تجاوزه ما هنا احدا العيش ، و لو لا وعيد اللَّه و عقابه لا تكل كل واحد :
« اگر عفو و بخشش خدا نبود ، هرگز زندگى در كام كسى گوارا نمىشد و اگر تهديدهاى الهى و مجازاتش نبود ، هر كسى تكيه به رحمت او مىكرد و هر چه مىخواست انجام مىداد » ( 1 ) .
و از اينجا روشن مىشود آنها كه به هنگام انجام گناهان ، مغرورانه مىگويند :
هامش
( 1 ) مجمع البيان صفحه 278 ج 5 و 6 ذيل آيه - تفسير قرطبى جلد 6 صفحه 3514 .