مىشد ؟ ( 1 ) سپس مىفرمايد : « خداوند بعد از آفرينش اين آسمانهاى بىستون كه نشانه بارز عظمت و قدرت بىانتهاى او است ، بر عرش استيلا يافت ، يعنى حكومت عالم هستى را بدست گرفت » ( * ( ثُمَّ اسْتَوى عَلَى الْعَرْشِ ) * ) درباره معنى « عرش » و تسلط خداوند بر آن در سوره اعراف ذيل آيه 54 به قدر كافى بحث شده است ( 2 ) .
بعد از بيان آفرينش آسمانها و حكومت پروردگار بر آنها ، سخن از تسخير خورشيد و ماه مىگويد : « او كسى است كه خورشيد و ماه را مسخر و فرمانبردار و خدمتگزار ساخت » ( * ( وَسَخَّرَ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ ) * ) .
چه تسخيرى از اين بالاتر كه همه اينها سر بر فرمان او هستند ، و خدمتگزار انسانها و همه موجودات زندهاند . نور مىپاشند ، جهانى را روشن مىسازند ، بستر موجودات را گرم نگه مىدارند ، موجودات زنده را پرورش مىدهند ، در درياها جزر و مد مىآفرينند و خلاصه سرچشمه همه حركتها و بركتها هستند .
اما اين نظام جهان ماده جاودانى و ابدى نيست ، « و هر كدام از اين خورشيد و ماه تا سرآمد مشخصى كه براى آنها تعيين شده است در مسير خود به حركت ادامه مىدهند » ( * ( كُلٌّ يَجْرِي لأَجَلٍ مُسَمًّى ) * ) .
و به دنبال آن مىافزايد كه اين حركات و گردشها و آمد و شدها و دگرگونيها بىحساب و كتاب نيست و بدون نتيجه و فائده نمىباشد بلكه « اوست كه همه كارها را تدبير مىكند » ، و براى هر حركتى حسابى ، و براى هر حسابى هدفى در نظر گرفته است ( * ( يُدَبِّرُ الأَمْرَ ) * ) .
هامش
( 1 ) براى توضيح بيشتر به كتاب « قرآن و آخرين پيامبر » صفحه 166 به بعد مراجعه فرمائيد .
( 2 ) به جلد ششم تفسير نمونه صفحه 204 مراجعه فرمائيد .